Anatomistler için her bir vücudun özel bir öykü anlatmasına benzeri bir formda, fosiller de birçok vakit kendi enteresan kıssalarıyla bir arada ortaya çıkıyor. Uzun müddet evvel ölmüş hayvanlar, vakit içerisinde hayatlarından geriye kalan küçük bir ize dönüşürken, bazen tuhaf ipuçlarını da beraberlerinde taşıyabiliyor.
Bu, bazen mantıklı gelmeyen şeyler bulabileceğiniz manasına geliyor. Bunun yakın vakitte ortaya çıkan bir örneği, boğazı taşlarla dolu bulunan 120 milyon yıllık yeni bir kuş tipi fosili.
Artık Chromeornis funkyi olarak bilinen serçe büyüklüğündeki bu kuş, Longipteryx ismi verilen daha büyük bir fosil kuşa benzeyen bir halde gagasının ucunda büyük dişlere sahip olsa da, genel olarak ondan çok farklıydı. Chicago Field Müzesi’nde fosil sürüngenler küratör yardımcısı olan Dr. Jingmai O’Connor, bunun bariz bir halde yeni bir tıp olduğuna emin. Lakin yapılan daha yakın incelemelerde karşılaşacağı sürprizi o da kestirim etmiyordu.
Kuşun boyun kısmında, minik taşlardan oluşan bir kütle vardı. Taşların fosilleşme formu, onların hayvan öldükten sonra oraya gelmediğini, aslında hayvanın boğazına takılıp kalmasına ve boğularak ölmesine neden olduğunu düşündürüyordu. Lakin asıl büyük gizem, bu taşların oraya nasıl girdiğiydi.
O’Connor, başlangıçta bunların taşlık taşları olduğunu düşündüğünü, fakat bu kütlenin yemek borusunda bulunmasının çok alışılmadık bir durum olduğunu söylüyor. Daha derinlemesine inceledikçe, bu taş kütlesinin yalnızca pozisyonuyla değil, birebir vakitte boyutu, oranları ve hacmi açısından da her biçimde garip olduğu ortaya çıktı.
Taşlık taşları değil, ölümcül bir yemek
Taşlık taşları, yani gastrolitler, günümüzde yaşayan hayvanların hala sindirim için kullandığı bir araç. Timsahlar ve bu fosildeki üzere kuşlar, yuttukları yiyecekleri öğütmeye yardımcı olacak kayaçları yutarak adeta yaşayan bir havan haline gelirler.
Ancak sorun şu ki, bu fosil kuşun ilişkin olduğu kümeyle ilgili şimdiye kadar bulunan binlerce fosilde taşlık ispatına rastlanmadı. O’Connor ve meslektaşları, ellerindeki bu şaşırtan fosili başkalarıyla karşılaştırmak için arşivleri inceledi.
Kuşların ortalama boyutuna nazaran taşlık taşlarının ortalama boyutunu ve sayısını hesapladılar. Bu karşılaştırma, bu baş karıştırıcı fosildeki durumun bir taşlık taşı hadisesi olmadığını netleştirdi. Başlangıç olarak, bu minik kuşun boğazında beklenen sayının çok üzerinde, 800’den fazla küçük taş vardı. Dahası, yoğunluklarına bakıldığında kimilerinin taş değil, küçük kil topları olduğu anlaşılıyordu.
Peki bu kuşa ne oldu?
O’Connor’ın bildiği onca fosil ortasında bile, bir hayvanın boğazının içinde taş bulunmasına dair bir örneğe daha evvel hiç rastlanmamıştı.
Hastalık ihtimali, muhtemel bir açıklama olarak görülüyor. Günümüzdeki kuşların hasta olduklarında çok garip davranabildiğini ve bu kadar çok malzemesi yutmanın, makûs durumdaki bir kuşun yapabileceği bir şey olduğu biliniyor. Taş kütlesi midesine gitmeyince, kuş onu kusmaya çalışmış ve bu sırada boğazına sıkışmış olabilir.
