Gezegenimizin gece büründüğü karanlık örtü, çağdaş teknolojinin tesiriyle her geçen yıl biraz daha silikleşiyor. Connecticut Üniversitesi liderliğindeki milletlerarası bir grubun yaptığı son araştırma, 2014’ten bu yana gece gökyüzünün global ölçekte %16 oranında parlaklaştığını ortaya koydu.
Ancak bu ışık artışı her yerde birebir süratle ilerlemiyor. Yaklaşık 1,1 milyon uydu imajının tahlil edildiği çalışma, dünyayı tek bir ışık topu olarak görmek yerine, bölgeler ortasındaki keskin zıtlıkları “piksel piksel” mercek altına aldı. Elde edilen datalar, dünya nüfusundaki artıştan çok daha süratli bir ışık yayılımıyla karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor.
Nature mecmuasında yayımlanan bulgular, global parlaklık artışının aslında iki uçlu bir uğraşın sonucu olduğunu kanıtladı. Toplam sayıları %34’lük devasa bir parlamanın domine etmesine karşın, dünyanın birtakım noktalarında %18’lik bir kararma yaşanıyor. Bu durum, gezegenin bir yanı ışık seline kapılırken başka yanının sessizce karanlığa gömüldüğü karmaşık bir tablo sunuyor. Araştırmacılar, bu lokal değişimleri “kademeli” ve “ani” olarak iki temel sınıfa ayırarak inceliyor. Yarısı yavaş ve istikrarlı bir değişim sergilerken, öbür yarısında tablo çok daha süratli değişiyor.
Işığın sönme nedenleri: Güç krizleri ve çatışmalar
Bir bölgenin apansız ışığa boğulması ekseriyetle yeni inşaat projeleri yahut sanayi tesislerinin kurulmasıyla açıklanabilir. Öte yandan, ani kararmaların ardında ekseriyetle daha dramatik sebepler yatıyor. Güç krizleri, savaşlar ve toplumsal çatışmalar, koca kentlerin bir gecede karanlığa mahkum kalmasına yol açan temel ögeler ortasında. Bu tıp istikrarsızlıklar, uydulardan bakıldığında yeryüzündeki toplumsal ve siyasi kırılmaların da birer göstergesi haline geliyor.
Kontrolsüzce yayılan yapay ışıklar, yalnızca gökyüzünü izleyen bilim insanlarını değil, tüm canlı ömrünü derinden sarsıyor. Bilhassa yüksek verimli LED lambaların yaygınlaşması, ışığın çok daha uzak aralara ulaşmasına neden oldu. Bu durum bitkilerin doğal döngüsünü bozarken, hayvanların binlerce yıllık göç yollarını kaybetmesine sebebiyet veriyor.
İnsan sıhhati üzerinde de Alzheimer üzere önemli tesirleri olduğu saptanan bu “ışık saldırısı“, yalnızca nüfusun seyrek olduğu ıssız bölgelerde ve müdafaa altındaki rezervlerde dizginlenebiliyor. Christopher Kyba üzere uzmanlar, uydu datalarıyla geceyi izleme konusundaki teknik zorluklara dikkat çekse de, bu haritaların dünyayı nasıl dönüştürdüğümüzü anlamak için kritik birer pusula olduğunu savunuyor.
