Dünya genelinde her yıl milyonlarca ton plastik atık okyanuslara ve toprağa karışırken, bilim dünyası bu sorunu temelinden çözecek sıra dışı bir sistemi hayata geçirdi. Bugüne kadar üretilen plastiklerin en büyük kusuru, kullanım ömürleri bittikten sonra bile asırlarca yok olmamalarıydı. Çinli araştırmacılar, bu kalıcılık meselesini çözmek için malzemeyi biyolojik bir organizma üzere tasarlayarak “canlı” hale getirmeyi başardı.
Shenzhen İleri Teknoloji Enstitüsü’ndeki uzmanlar, plastiklerin içine yerleştirdikleri özel mikroplar sayesinde materyalin istenildiği anda kendi kendini yok etmesini sağlıyor. Plastiklerin tabiattaki inatçı varlığının ana kaynağı, birbirine kenetlenmiş uzun molekül zincirlerinden oluşan polimer yapıları. Bu sıkı bağlar malzemeyi güçlü kılsa da doğal süreçlerin onu parçalamasına müsaade vermez. Klâsik sistemlerle parçalanan plastikler ise ekseriyetle mikroplastiklere dönüşerek ekosistemi tehdit etmeye devam eder.
Sentetik biyolog Zhuojun Dai ve grubu, gerecin hayat döngüsüne “yok olma” komutunu direkt ekleyerek bu çıkmazı aşmayı hedefliyor. Maksat, kısa müddetli kullanılan bir ambalajın yahut eserin, vazifesi biter bitmez tabiata geri dönmesini mümkün kılmak.
Yeni geliştirilen bu teknolojide “Bacillus subtilis” isimli bakteri tipi başrolde. Araştırmacılar, bu bakteriyi polimer zincirlerini moleküler seviyede kesimlere ayıran enzimler üretecek halde genetik olarak modifiye etti. Üretim kademesinde plastiğin içine spor formunda yerleştirilen bu bakteriler, gereç kullanıldığı müddet boyunca hiçbir faal faaliyette bulunmuyor. Bu sayede plastiğin fizikî özelliklerinde yahut dayanıklılığında rastgele bir kayıp yaşanmıyor.
Altı günde büsbütün yok olan prototipler
Malzemenin imha süreci, makul şartlar sağlandığında aktive oluyor. Yaklaşık 50 derece sıcaklıktaki özel bir sıvı ile temas eden plastik, içindeki uykuda olan bakterileri uyandırıyor. Canlanan mikroorganizmalar plastiği içeriden dışarıya hakikat yemeye başlayarak moleküler düzeyde bir paklık yürütüyor. Test edilen numunelerin yalnızca altı gün içinde, hiçbir mikroplastik kalıntısı bırakmadan büsbütün çözündüğü gözlemlendi. Hatta giyilebilir bir teknoloji üzerinde yapılan denemelerde iki hafta sonunda gerecin büsbütün izsiz halde ortadan kalktığı rapor edildi.
Şu an için 3D yazıcı teknolojilerinde ve biyomedikal alanında kullanılan özel bir polimer tipi üzerinde ağırlaşan çalışmalar, ilerleyen etaplarda daha yaygın plastik tiplerine de yayılacak. Uzmanların bir sonraki gayesi ise yalnızca suyla tetiklenebilen bir imha sistemi kurmak. Bu başarılırsa, okyanuslardaki plastik birikimini engellemek ismine insanlık tarihinin en kıymetli etraf zaferlerinden biri kazanılabilir.
