Güney Kore’nin Jeju Adası kıyılarında, çağdaş dünyanın alışık olmadığı bir hayat şekli devam ediyor. Burada, “Haenyeo” olarak bilinen bayanlar, her gün tekraren denizin tabanına dalarak geçimlerini sağlıyor. Deniz kestanesi, abalone (deniz kulağı) ve başka deniz eserlerini toplamak için 20 metreye kadar dalıyorlar ve üstelik bunu hava tüpü kullanmadan yapıyorlar. Nefeslerini iki dakikaya kadar tutabiliyorlar ve bunu günde yüz kere tekrarlayabiliyorlar.
Bu gelenek jenerasyonlar uzunluğu anneden kıza aktarılıyor. Birden fazla Haenyeo, bu beceriyi ergenlik yıllarında öğrenmeye başlıyor ve birçoğu 80 yaşına geldiğinde bile dalmaya devam ediyor. UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine aldığı bu kültür, bir yandan hayranlık uyandırırken, bir yandan da yok olma riskiyle karşı karşıya. Zira bugün faal dalgıçların %90’ı 60 yaşın üzerinde ve genç nesiller bu güçlü mesleğe yönelmiyor. 1970’lerde sayıları 14.000’i aşan Haenyeo’ların, bugün yalnızca 3.000 – 4.000 kadar kaldığı varsayım ediliyor.
Bilimsel araştırmalara da husus oldular
Bu eşsiz ömür biçimi, bilim insanlarının da ilgisini çekmiş durumda. Jeju adasındaki yedi Haenyeo üzerine yapılan ve Current Biology mecmuasında yayımlanan bir araştırma, bu bayanların yalnızca hayat stilini değil, fizyolojik dayanıklılıklarını da inceledi. Araştırmada, kalp atışları, kandaki oksijen düzeyi ve dalış mühletleri üzere bilgiler, deniz memelilerinin davranışlarını ölçmek için kullanılan aygıtlarla toplandı.
Sonuçlar epey çarpıcıydı. 62 ile 80 yaşları ortasındaki bu bayanlar, denizde günde iki ila on saat ortasında çalışıyor ve bu mühletin yaklaşık yarısını su altında nefes tutarak geçiriyor. Bu oran, birtakım deniz memelilerinin bile üzerine çıkıyor. Endonezya’daki genç Bajau dalgıçlarının nefes tutma müddetlerini bile geride bırakıyorlar. Yüzeydeki dinlenme mühletleri ise ortalama yalnızca dokuz saniye.
Bir öbür dikkat çeken bulgu da Haenyeo’ların dalış sırasında klasik göğüslü reflekslerinden farklı bir fizyolojik reaksiyon göstermesi. Olağanda dalış yapan memelilerde kalp suratı düşer, kan akışı sonlandırılır. Lakin Haenyeo’larda kalp atış suratında artış gözlemlendi ve kandaki oksijen düşüşü hudutlu kaldı. Araştırmacılar bu durumu, bayanların kısa, sık ve görece sığ dalışlarına bağlı olarak gelişmiş özel bir adaptasyonla açıklıyor.
Geçmişleri 17. yüzyıla kadar dayanıyor
Haenyeo’lar yalnızca fizikî dayanıklılıklarıyla değil, ada kültüründeki yerleriyle de dikkat çekiyor. Tarih boyunca, bilhassa 17. yüzyıldan itibaren erkeklerin orduya alınması yahut denizde hayatlarını yitirmeleri nedeniyle, adada aile geçindirme misyonu bu bayanlara kaldı. Haenyeo’lar, sadece ekonomik değil, kültürel bir omurgayı da temsil ediyor. Onların denizdeki bağlantı metotlarından doğan kısa sözler bile, bugün adanın mahallî lisanına yerleşmiş durumda.
Çalışma sırasında yanlarında sadece dalış kıyafetleri, gözlük, palet, yük kemeri ve “tewak” ismi verilen şamandıraları bulunuyor. Tewak, topladıkları deniz eserlerini taşımalarına ve yüzeyde dinlenmelerine yardımcı oluyor. Çoklukla yalnız çalışıyor olsalar da, en az iki kişi tıpkı anda denize girerek birbirlerine göz kulak olmayı ihmal etmiyorlar.
