Güneş Sistemi’nin sonları, sanıldığı kadar net çizgilerle belirlenmiş değil. Güneş’ten uzaklaştıkça onun kütleçekim tesiri giderek azalıyor ve bu tesir belirli bir noktada, uzay araçlarının yıldızlararası bölgeye ulaşmasına yetecek kadar zayıflıyor. Lakin bu uzak bölgelerde bile, Güneş’in etrafında dolanan kuyruklu yıldızlar ve büyük gökcisimleri varlığını sürdürüyor. Bilim insanları yıllardır bu uzak, karanlık bölgelerde neler olup bittiğini anlamaya çalışıyor. Son olarak ortaya atılan yeni bir tez ise epey ilgi cazip: Güneş Sistemi’nde daha evvel keşfedilmemiş yeni bir gezegen olabilir.
Bu mümkün gezegen, kamuoyunun yıllardır duyduğu “Dokuzuncu Gezegen” ya da öteki ismiyle “Gezegen X“ten farklı. Gezegen X, Dünya’dan büyük lakin Neptün’den küçük olduğu düşünülen ve Güneş’e Dünya’nın uzaklığının en az 300 katı arada yer aldığı varsayılan bir gökcismi. Bu fikir bilim dünyasında uzun müddettir gündemde. Lakin yeni araştırmada gündeme gelen varsayımsal gezegen, bu kadar uzak değil ve boyut açısından da daha mütevazı.
Araştırmacı takım, bu yeni mümkünlüğü tanımlamak için “Gezegen Y” ismini öneriyor. Sebebi kolay: “Gezegen X” ismi artık büyük oranda Dokuzuncu Gezegen hipoteziyle özdeşleşmiş durumda. Hasebiyle bilim insanları, yeni dataların işaret ettiği muhtemel farklı bir gezegen için farklı bir tanımlama muhtaçlığı duyuyor.
Araştırmanın odak noktası, Neptün’ün ötesindeki uzak gökcisimlerinin, yani Trans-Neptün cisimlerinin (TNO) yörüngelerinde gözlenen ince lakin dikkat cazibeli bir eğilme. Bu cisimler Güneş’in etrafında, Dünya-Güneş arasının 50 ila 400 katı uzaklıklarda dönüyor. Araştırmacılar, bu cisimlerin yörüngelerini ayrıntılı bir biçimde inceledi ve Neptün ile muhakkak bir yörünge rezonansına girenleri tahlil dışı bıraktı. Böylelikle dış tesirlere daha az maruz kalan cisimlerin dağılımı incelendi.
Ortaya çıkan tablo hayli değişik. Dünya-Güneş uzaklığının 80 ila 200 katı uzaklıkta dönen cisimlerin yörüngelerinde, Güneş Sistemi’nin düzlemine nazaran yaklaşık 15 derecelik bir eğilme gözlemlendi. İstatistiksel olarak bu eğilmenin büsbütün rastlantısal olma ihtimali yalnızca yüzde 2. Bu da gökbilimcileri, bu eğilmeyi açıklayabilecek öbür bir etkene yöneltti.
Yeni bir gezegen mi?
En güçlü ihtimallerden biri, bu bölgede, Merkür ile Dünya ortasında bir kütleye sahip bir gezegenin bulunması. Şayet bu türlü bir gezegen nitekim varsa, yörüngesi muhtemelen 100 ila 200 astronomik ünite ortasında yer alıyor. Araştırmaya nazaran, Plüton büyüklüğünde bir cisim de bu etkiyi yaratabilir fakat bu senaryonun ihtimali çok daha düşük. Öte yandan, daha büyük bir gezegen olsaydı, bu eğilmenin 50 ila 80 astronomik ünite aralığında da gözlenmesi gerekirdi ve muhtemelen şimdiye kadar keşfedilirdi.
Bu tıp bir gezegenin varlığı daha evvel de birtakım bağımsız çalışmalarla gündeme gelmişti. Lakin bu son tahlil, istatistiksel bilgilerle bu mümkünlüğü biraz daha güçlendiriyor. Üstelik önümüzdeki yıllarda bu gizemli gezegenin hakikaten var olup olmadığına dair çok daha somut sonuçlar elde edilebilecek.
Yakın vakitte devreye girecek olan Vera C. Rubin Gözlemevi, bu çeşit keşifler için özel olarak tasarlandı. Gözlemevinin yürüteceği “Legacy Survey of Space and Time” (LSST) isimli kapsamlı tarama programı, gökyüzünün çok büyük bir kısmını uzun vadeli olarak gözlemleyecek. Şayet Gezegen Y, LSST’nin müşahede alanı içindeyse, bu yeni gökcismi önümüzdeki birkaç yıl içinde keşfedilebilir. Aksi takdirde bile, bu gezegenin yarattığı yörüngesel tesirler, Kuiper Kuşağı’nın genel yapısındaki değişimlerle kendini aşikâr edebilir.
Araştırmanın sonuçları, saygın bilim mecmualarından biri olan Monthly Notices of the Royal Astronomical Society tarafından yayımlanmak üzere kabul edildi ve şimdiden ArXiv üzerinden ön okuma olarak erişime açıldı.
