Çiçek hastalığını yeryüzünden silen, çocuk felci salgınlarını bitiren aşılar, tıp tarihinin en büyük muvaffakiyetleri ortasında yer alıyor. Aşıların kazandığı zaferler ortasında, pek çok kişinin bilmediği ve ismi daha az anılan, 1980’lerden evvel çocukluk çağı enfeksiyonlarının önde gelen nedenlerinden biri olan Hib hastalığı da bulunuyor.
Hib, Haemophilus influenzae tip B ismi verilen bir bakteriden kaynaklanır. Birinci olarak 1892 yılında Richard Pfeiffer tarafından tanımlandığında, gribe neden olduğu sanılıyordu. Daha sonra bu bakterinin gribe ikincil bir enfeksiyon olduğu anlaşıldı. Bu bakteri, sağlıklı insanların burunlarında zararsız bir halde var olabiliyor, lakin invaziv bir enfeksiyona dönüştüğünde, bilhassa küçük çocuklar için durum süratle tehlikeli hale geliyordu.
Hib hastalığının invaziv formları büyük ölçüde çocukları etkilerken, hadiselerin yaklaşık %60’ı 12 aylıktan küçük bebeklerde görülüyordu. Anneden plasenta ve anne sütü yoluyla alınan antikorlar bebekleri bir ölçü korusa da, 6 ila 11 aylık bebekler en riskli kümesi oluşturuyordu.
Hib, aşı geliştirilmeden evvel çocuklarda bakteriyel menenjitin en yaygın nedeniydi. Yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği ve kusma üzere belirtilerle seyreden bu durum, önemli olaylarda nöbetlere ve komaya ilerleyebiliyordu. Tıbbi tedaviye ve antibiyotiklere erişime bağlı olarak vaka mevt oranları %40’a kadar çıkabiliyordu.
Hastalığı atlatanlar için bile tehlike geçmiyordu. Hib menenjiti, görme ve işitme kaybı üzere ömür uzunluğu sürecek önemli komplikasyon riskleri taşıyordu. İngiltere’de aşıdan evvel her yıl yaklaşık 1.500 Hib olayı görüldüğü, bunun da 900 menenjit hadisesine ve 60 mevte yol açtığı kestirim ediliyor. Hib’in neden olduğu öbür önemli durumlar ortasında, boğazda ölümcül şişmeye yol açan epiglotit, zatürre ve septisemi (kan zehirlenmesi) bulunuyordu.
Aşının gelişimi ve global eşitsizlik
Hib aşısı, 1985 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde piyasaya sürüldü ve geliştirilmiş bir versiyonu iki yıl sonra kullanıma sunuldu. Bu aşılar, bakterinin bağışıklık sistemini harekete geçirecek kadar güçlü, lakin hastalığa neden olmayacak kadar zayıf bir kısmını içeriyor. Bugün Hib aşısı, birçok ülkede standart bebek aşılama programının bir kesimi olarak uygulanıyor.
Ancak bu hayati muhafazaya erişim dünya genelinde eşit değil. Dünya Sıhhat Örgütü datalarına nazaran, her yıl dünya çapında 3 milyon önemli Hib hastalığı vakası yaşanıyor. Global aşı kapsamı %78 olarak kestirim edilse de, DSÖ Batı Pasifik Bölgesi üzere birtakım yerlerde bu oranın yalnızca %34’e ulaştığını söylüyor.
Ayrıca, H. influenzae bakterisinin antibiyotiklere karşı dirençli suşlarının tespit edilmeye başlanması, aşı kapsamının güzelleştirilmesini de kıymetli bir misyon haline getiriyor. Hib aşısı, tıp biliminin zaferlerinden biri olsa da, global aşılama eforları aksadığı sürece sessiz bir tehdit olmaya devam edecek.
