Dünya’nın artan sıcaklıklarına karşı radikal bir tahlil olarak görülen jeomühendislik, yani gezegenin iklimini yapay yollarla değiştirme fikri, bilimsel bir tartışmanın odağında yer almaya devam ediyor. Bu fikrin temeli, tıpkı volkanik bir patlama üzere, stratosfere mikroskobik kükürt parçacıkları saçarak yere ulaşan güneş ışığı ölçüsünü azaltmak ve böylelikle global sıcaklığı düşürmek üzere “basit” bir usulü öneriyor.
Ancak yeni bir araştırma, bu cins bir müdahalenin daha evvel varsayım edilenden çok daha geniş ve istenmeyen yan tesirlere sahip olabileceği konusunda uyarıyor. Bilim insanları, iklim değişikliğiyle gayret için umut vaat eden bu metodun, global hava sistemlerini altüst etme ve hatta ekolojik ziyana yol açma potansiyeli taşıdığı konusunda telaşlı.
Columbia İklim Fakültesi’nden atmosfer kimyacısı Faye McNeill, bu müdahaleye girişmenin potansiyel sonuçlarının yelpazesinin “şimdiye kadar hiç kimsenin iddia edemeyeceği kadar geniş olduğunu” vurguluyor.
Gerçek Dünya sürprizleri: Musonlar ve asit yağmurları
Jeomühendislik müdahalelerinin tesirlerini anlamak için gelişmiş bilgisayar modelleri kullanılsa da, yeni çalışma bu simülasyonların kusurlu olabileceğini savunuyor. McNeill ve takımı, modellerin ekseriyetle idealize edilmiş durumları varsaydığını, lakin gerçek dünyada sürprizlerin kaçınılmaz olduğunu söyledi.
Küresel deveranın bozulması birinci yan tesir olabilir. Şayet kükürt parçacıkları ekvator etrafında birikirse, global atmosfer sirkülasyon tertiplerini bozarak ısının gezegenin etrafına dağılma biçimini değiştirebilirler.
Muson sistemlerinin altüst olması da berbat sürprizlerden biri. Parçacıkların kutuplar etrafında birikmesi, tropikal muson sistemlerini altüst edebilir. McNeill, müdahalenin muvaffakiyetinin yalnızca salınan kükürt ölçüsüne değil, “bunu nerede ve ne vakit yaptığınıza” bağlı olduğunu söylüyor.
Asit yağmuru ise bir öteki tehlike olarak öne çıkıyor. Kükürt parçacıkları yerçekimi tesiriyle Dünya’ya yanlışsız inerken, yağmur sularıyla tepkiye girerek asidik yağmur oluşturması ve toprağa ziyan vermesi olası.
Araştırmacılar, kükürt yerine kullanılabilecek elmas, kalsiyum karbonat yahut titanyum üzere alternatif kimyasal bileşikleri de inceledi, lakin her birinde pratik sınırlamalar ve sıkıntılar buldular. Örneğin, birçok alternatif ya ender ve kıymetli ya da kükürt kadar tesirli olma mümkünlüğü düşük olarak görülüyor.
Scientific Reports mecmuasında yayımlanan bu çalışma, gezegenin iklimine müdahale etme fikrine temkinli yaklaşılması gerektiğini ortaya koyuyor. Jeomühendislik, global ısınmayı süreksiz olarak hafifletebilecek bir “el freni” olsa da, bunun global ekosistem ve hava sistemleri üzerinde geri döndürülemez tesirler yaratma riski taşıdığı anlaşılıyor.
