Uzay keşiflerinde milyarlarca dolarlık bütçeler ve yıllar süren mühendislik çalışmaları bazen çok kolay bir ayrıntı yüzünden dakikalar içinde çöpe gidebiliyor. İnsanlık, Kızıl Gezegen’in gizemlerini çözmek için onlarca yıldır Viking’den Perseverance’a kadar uzanan pek çok başarılı projeye imza attı. Lakin bu görkemli muvaffakiyetlerin gerisinde, tarih sayfalarına kazınan inanılmaz operasyonel trajediler de mevcut.
Özellikle 1999 yılının son ayları, Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi için sözün tam manasıyla bir kabusa dönüştü. Peş peşe yaşanan iki büyük kaza, kurumun tarihindeki en büyük mali ve itibar kaybına yol açan devirlerden birini başlattı.
Her şey, iki gezegen ortasındaki aranın fırlatmaya en uygun olduğu 26 aylık özel devrin kıymetlendirilmek istenmesiyle başladı. NASA, bu avantajlı vakit diliminde Mars Surveyor ’98 ismi altında iki farklı uzay aracını peş peşe yola çıkardı. Bu misyonlardan birincisi, daha sonra Mars Climate Orbiter olarak isimlendirilecek olan iklim müşahede uydusuydu. Planlamaya nazaran bu uydu, Mars atmosferinin üst sonlarını bir fren üzere kullanıp yavaşlayacak ve yüzeyin yaklaşık 226 kilometre üzerindeki inançlı yörüngesine yerleşecekti. Lakin işler hiç de düşünüldüğü üzere gitmedi.
Ölçü üniteleri karışınca uydu atmosfere gömüldü
Takvimler 23 Eylül 1999 tarihini gösterdiğinde, yörüngeye giriş hareketine başlayan uydudan bir daha haber alınamadı. Sonradan yapılan teknik incelemeler ise, uzay mühendisliği tarihine geçecek nitelikte bir yazılım yanlışını gözler önüne serdi. Kurumun kendi takımları tüm hesaplamalarda global bilim lisanı olan metrik sistemi temel almıştı. Buna rağmen aracın üreticisi Lockheed Martin tarafından hazırlanan yer denetim yazılımı, itki kuvvetini “libre-kuvvet” yani İngiliz ölçü ünitesiyle hesaplamıştı. İki ünite ortasındaki yaklaşık 4,5 katlık devasa fark yüzünden istikametini şaşıran uydu, yörünge yerine yüzeye 57 kilometre kadar yaklaştı. Suratını alamayan araç, ince Mars atmosferinin yarattığı sürtünmeye dayanamayarak parçalandı.
Bu şok edici kaybın acısı şimdi çok tazeyken, aralık ayının başında ikinci bir darbe daha geldi. Kutup bölgesine inmesi planlanan Mars Polar Lander, iniş sekansı sırasında büsbütün sessizliğe büründü. Uzmanların teknik tahlilleri, bu sefer de mekanik bir sinyal kusurunu işaret etti. İniş ekiplerinin açılması esnasında yaşanan sarsıntı, ana bilgisayar tarafından “yere teker basıldı” formunda algılanmıştı. Bu yanlış bilgi yüzünden roket motorları, araç şimdi yüzeyden 40 metre yüksekteyken stop etti. Hür düşüşle yere çakılan ve enkazı hala bulunamayan bu araçla birlikte, NASA’nın milyonlarca dolarlık ikili projesi uzay çöplüğüne dönüştü.
