Peru And Dağları’nın yükseklerinde, yaklaşık 5.200 delikten oluşan eşsiz bir İnka periyodu anıtı, yüzlerce yıl evvel And Dağları toplumlarının ticaret ve vergilendirme merkezi olabileceğini gösteren yeni bir araştırmanın konusu oldu. Güney Peru’da bulunan ve mahallî halk ortasında Monte Sierpe (“Yılan Dağı”) olarak bilinen bu bölgedeki binlerce delik, sistemli ızgaralar halinde titizlikle dizilmiş durumda.
Yeni çalışmaya nazaran, bu devasa alan büyük olasılıkla MS 1000 ile 1400 yılları ortasında, bölgeye hakim olan ve nüfusu 100.000’i aşan güçlü Chincha Krallığı devrinde bir takas ve değişim yeri olarak inşa edildi. Araştırmacılar, Chincha Krallığı’nın 15. yüzyılda İnka İmparatorluğu tarafından fethedilmesinden sonra, “Delikler Çemberi” olarak isimlendirilen bu alanın, mahallî kümelerden vergi ve haraç toplamak emeliyle yeni bir fonksiyon kazanmış olabileceğini düşünüyor.
Arkeologlar, binlerce deliği ayrıntılıca tahlil etmek için çağdaş dron teknolojisinden yararlandı. Bu teknoloji, grubun deliklerin nizamındaki matematiksel örüntüleri net bir halde tespit etmesini sağladı. Delikler, antik devirdeki muhasebe ve kayıt tutma formüllerini akla getiren kısımlara ve bloklara ayrılmıştı.
Çalışmanın ortak müellifi ve Güney Florida Üniversitesi’nden antropoloji profesörü olan Charles Stanish, Monte Sierpe’deki bu gizemli çukurların birkaç onluk bloklara bölünmüş 1,5 kilometre uzunluğunda bir şerit halinde düzenlendiğini açıkladı. Her bir çukur, 1 ila 2 metre genişliğinde ve 1 metreye kadar derinliğe sahip. Bu alan, 16. yüzyıldaki İspanyol kolonizasyonundan evvelki periyoda ilişkin kıymetli yolların kesiştiği bir savunma yerleşiminin çabucak yakınında bulunuyor.
Araştırmacılar, yıllar içinde bu kadar çok deliğin varlığını açıklamak için savunma, depolama, su toplama ve hatta bahçecilik üzere pek çok farklı hipotez öne sürmüşlerdi. Lakin bu yeni çalışma, deliklerin fonksiyonuna dair somut ispatlar sunuyor.
Ticaret ve vergi kayıtlarının fizikî kanıtı
Antiquity mecmuasında yayımlanan çalışmada, araştırmacılar dronlarla elde ettikleri hava fotoğraflarının yanı sıra, deliklerin içinde biriken tortulardan ve kayalardan aldıkları örnekleri de tahlil ettiler.
Analiz, deliklerin içinde, doğal yollarla çok uzağa taşınması mümkün olmayan mısır poleni de dahil olmak üzere ekin kalıntıları buldu. Bu durum, bitkilerin bir formda beşerler tarafından bu deliklere getirildiğini gösteriyor. Ayrıyeten Chincha Krallığı’nda sepet üretiminde kullanılan sazların polen kalıntılarına da rastlandı.
Sydney Üniversitesi’nden arkeolog ve çalışmanın ortak müellifi Jacob Bongers, bu bilgilerin, İspanyol öncesi periyotlarda mahallî kümelerin delikleri bitkisel materyallerle doldurdukları ve içlerine dokuma sepetler yahut bohçalarla ticari mallar yerleştirdikleri hipotezini desteklediğini belirtti. Bu periyotta ticaret yolları boyunca takas pazarları epeyce yaygındı.
Deliklerin nizamı ise en çarpıcı bulguların ortasında. Dron imgeleri, alandaki nizamın, İnkalıların kayıt tutmak için kullandığı düğümlü iplerden yapılmış araçlar olan khipulara benzediğini gösterdi. Araştırmacılar, daha evvel İnka depolama alanlarında benzeri ızgaraların yanında khipular bulmuşlardı. Bu benzerlik, hem depolama alanlarının hem de Monte Sierpe’nin farklı malları saymak ve sınıflandırmak için kullanılmış olabileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar, her bir bloktaki delik sayısındaki küçük farklılıkların, yakındaki kasabalardan toplanan farklı haraç yahut vergi düzeylerini yansıtabileceğini düşünüyor.
Bongers, bu çalışmanın, geçmiş toplumların insanları bir ortaya getirmek ve etkileşimi teşvik etmek için eski görüntüleri nasıl değiştirdiğine dair değerli bir olay çalışması sunduğunu lisana getirerek, bulguların antik And Dağları’nın içindeki ve ötesindeki lokal muhasebe uygulamalarının çeşitliliği hakkındaki anlayışımızı genişlettiğini vurguladı.
