James Webb Uzay Teleskobu, kozmosun derinliklerine baktıkça kozmik tarihin başlangıcına dair bildiğimiz her şeyi sarsmaya devam ediyor. Gökbilimcileri son vakitlerde en fazla meşgul eden keşiflerden biri, “küçük kırmızı noktalar” olarak isimlendirilen gizemli objeler.
Başlangıçta bu noktaların, devasa galaksilerin merkezinde süratle unsur yutan üstün kütleli kara delikler olduğu düşünülüyordu. Lakin Harvard ve Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden (CfA) araştırmacıların ortaya koyduğu yeni teori, bu kırmızı noktaların aslında kara deliklerin “ebeveynleri” olan devasa yıldızlar olabileceğini gösteriyor.
Büyük Patlama‘dan sonraki birinci 2 milyar yıl içinde ortaya çıkan bu küçük kırmızı noktalar, JWST’nin en şaşırtan bulguları ortasında sayılabilir. Bu objelerin kara delik teorisine tam uymamasının birkaç temel sebebi var. Öncelikle, faal bir kara deliğin en bariz imzası olan X-ışını yayılımına bu noktalarda rastlanmıyor. Ayrıyeten etraflarındaki gazın kimyasal yapısı, kara deliklerin etrafındaki metal zengini bölgelerden çok, hidrojen ve helyumdan oluşan çok daha ilkel bir yapı sergiliyor. Bu durum araştırmacıları farklı bir soruya yöneltti: Ya bu noktalar kara deliğe dönüşmeden çabucak evvelki halleriyle gördüğümüz “canavar yıldızlar” ise?
İlk kuşak yıldızlar ve ışığın gizemi
“Canavar yıldızlar” olarak da bilinen bu muhteşem kütleli gök cisimleri, kainatın birinci periyotlarındaki ilkel gaz bulutlarından doğuyor. Güneş’in kütlesinin bir milyon katına kadar ulaşabilen bu devler, Population III ismi verilen birinci jenerasyon yıldız sınıfına giriyor. Araştırma grubu, yaklaşık bir milyon güneş kütlesine sahip, metal içermeyen bir yıldız modeli geliştirerek bu teoriyi test etti. Geliştirilen simülasyon sonuçları, “MoM-BH*-1” ve “The Cliff” olarak bilinen iki küçük kırmızı noktanın parlaklığı ve özellikleriyle birebir örtüştü.
Küçük kırmızı noktaların en tuhaf özelliklerinden biri, ışık tayflarında görülen bariz “V” biçimindeki çöküntü. Daha evvelki yorumlar bu halin toz bulutları tarafından emilen ışıktan kaynaklandığını ve objeye kırmızı rengini verdiğini savunuyordu. Lakin yeni model, bu tesirin dışarıdaki bir toz bulutundan değil, yıldızın kendi atmosfer katmanından kaynaklandığını ileri sürüyor. Yani yıldızın dış katmanları, ışığı kendi içinde süzerek bu karakteristik rengi ve hali doğal olarak oluşturuyor.
Bu canavar yıldızlar o kadar büyük ki, yakıtlarını inanılmaz bir süratle tüketiyorlar. Bir milyon güneş kütlesindeki bir yıldızın parlak kalma müddeti yalnızca 10 bin yıl civarında seyrediyor. Bu kadar kısa ömürlü olmaları, gökyüzünde neden bu kadar çok kırmızı nokta keşfedildiğine dair yeni tartışmaları da beraberinde getiriyor. Şayet ömürleri bu kadar kısaysa, JWST’nin birebir anda yüzlerce adedine rastlamış olması istatistiksel olarak hayli düşük bir ihtimal haline geldi.
Bilim dünyası şu an iki ana teori ortasında bölünmüş durumda: Tozla kaplı saklı kara delikler mi, yoksa canavar yıldızlar mı? Yanıt, bu objelerin etrafındaki gazın içeriğinde kapalı duruyor. Şayet gazın içinde ağır ölçüde azot bulunursa, bu durum muhteşem kütleli yıldız teorisini güçlendirecek. Öte yandan, neon çizgileri yahut zayıf da olsa sızacak X-ışınları faal bir kara deliğe işaret edecek.
