Yapay zeka sistemlerinin hayatımızın merkezine yerleşmesi, global çapta devasa bir güç krizini beraberinde getirdi. Günümüzde teknoloji devleri, aralıksız çalışan bilgi merkezlerini besleyebilmek ismine tarafını alternatif kaynaklara çevirmiş durumda. Bu arayışın en somut adımları ise Amerika Birleşik Devletleri’nde atılıyor.
Washington idaresi, uzun müddettir sessizliğe gömülen nükleer güç siyasetini canlandırmak için harekete geçti. Ülkede halihazırda 98 gigavatlık bir nükleer kapasite mevcut. Geçmişte yaşanan santral kazalarının toplumsal hafızadaki izleri, yüksek imal maliyetleri ve bitmek bilmeyen bürokratik lisans süreçleri bu kesimin önünü uzun müddet tıkadı. Trump idaresi ise devasa bütçe dayanakları, esnetilen katı kurallar ve hızlandırılan tedarik zinciri ataklarıyla bu sakinliği aksine çevirmeyi hedefliyor. Planın en son maksadı, 2050 yılına kadar nükleer kapasiteyi tam 400 gigavata ulaştırmak. Bu tezli atılımın odak noktasında ise Küçük Modüler Reaktörler (SMR) yer alıyor. Hükümet, bu küçük reaktörlerin geliştirilmesi için 900 milyon dolar bedelinde bir yatırım fonu ayırdı.
Savunucularına nazaran SMR teknolojisi ve mikroreaktörler, eski tip dev nükleer santrallere kıyasla çok daha ucuz, inançlı ve esnek bir yapı vaat ediyor. En büyük avantajları ise coğrafik özgürlük sunmaları. Büyük kentlerin merkezlerinden en ücra kırsal bölgelere kadar her yere kurulabilen bu reaktörler, fabrikada modüller halinde üretilip tırlarla taşınabiliyor. Böylelikle inşaat mühletleri kısalıyor, birinci yatırım maliyetleri düşüyor. Üstelik elektrik kesilse bile yerçekimi ve doğal ısınma kurallarıyla kendi kendini soğutabilen pasif güvenlik sistemlerine sahipler.
Ancak madalyonun öbür yüzünde önemli soru işaretleri var. Eleştirmenler, bu reaktörlerin üretilen megavat başına aslında çok daha yüksek maliyet çıkardığını savunuyor. Idaho’da yüksek maliyetler sebebiyle iptal edilen NuScale projesi, rüzgar ve güneş gücüne kıyasla neredeyse üç kat daha değerliye patladı. Bilim insanları da sessiz kalmıyor; SMR’lerin gigavat başına daha fazla radikal atık ürettiğini ve pasif güvenlik sistemlerinin doğal afetler karşısındaki yansısının şimdi alanda test edilmediğini vurguluyor.
Silikon Vadisi parasıyla global yarış sürat kazanıyor
Dünya genelinde SMR projelerine akan yatırım ölçüsü 15 milyar doları aşmış vaziyette. Şu an yeryüzünde ticari olarak çalışan yalnızca iki sistem mevcut: Rusya’nın KLT-40S sistemi ile Çin’in HTR-PM santrali. Global ölçekte 74 yeni proje geliştirilirken, 50 ön muahede da çoktan imzalandı. Amerika ise bu yarışta geri kalmamak ismine nükleer atılımlarını sıkılaştırıyor.
Bu noktada geliştirilen küçük reaktör modelleri, içlerindeki nükleer tepkisi soğutmak ve denetim etmek için kullanılan hususlara nazaran teknik olarak birbirinden ayrılıyor. Örneğin hafif su reaktörleri, klâsik şebekeleri desteklemek için suyu kullanıyor ve mevcut sisteme kolaylıkla entegre oluyor. Grafit ve helyum gazıyla çalışan yüksek sıcaklıklı gaz reaktörleri ise endüstriyel tesisler için muazzam bir ısı üretiyor. Sanayi bölgelerine inançlı bir güç akışı sağlamak hedefiyle sıvılaştırılmış tuz kullanan erimiş tuz reaktörleri tercih edilirken, sodyum soğutmalı reaktörler ise su yerine sıvı metal kullanarak yakıt tüketimini çok daha verimli bir düzeye taşıyor.
ABD genelinde faal olarak yürütülen 36 SMR projesi mevcut. Bölümün belini büken yüksek maliyet ve tedarik meseleleri ise Silikon Vadisi’nin sermayesiyle aşılmaya çalışılıyor. Sam Altman ve Bill Gates üzere isimler bu bölüme devasa fonlar akıtırken; Amazon, Google ve Meta üzere devler de data merkezlerinin elektrik muhtaçlığını nükleerden karşılamak için sıraya girdi. Geçtiğimiz günlerde nükleer kontrol konseyinin Texas’taki bir proje için “çevresel olumsuz tesir bulunmadı” raporu vermesi bölüm için tarihi bir dönüm noktası kabul ediliyor.
Sadece ticari şirketler değil, Amerikan ordusu ve devlet kurumları da vitesi artırdı. Hava ve Kara Kuvvetleri 2027 ve 2030 yıllarında birinci SMR santrallerini açmayı planlarken, Deniz Kuvvetleri kendi prototipleri için harekete geçti. Hatta NASA, ay misyonları kapsamında Ay yüzeyine bir nükleer reaktör yerleştirmenin planlarını yapıyor. Rüzgar ve güneş üzere pak alternatifler dururken nükleere bu kadar yüklenilmesi büyük bir risk olarak görülse de, bu küçük reaktörlerin ülkenin güç geleceğini ya büsbütün kurtaracağı ya da büyük bir krize sürükleyeceği düşünülüyor.
