Mars yüzeyinde ömrün izini sürme hayali, Amerikan siyasetinin ve bütçe görüşmelerinin gölgesinde ağır bir yara aldı. Perseverance uzay aracının kızıl gezegenin bedelli taşlarını çoktan toplamış olmasına karşın, NASA’nın yıllardır titizlikle uğraştığı “Mars’tan Örnek Getirme” (MSR) programı bilinmeyen bir müddetliğine rafa kalktı.
ABD Senatosu’nun onayladığı yeni harcama planı, NASA’nın bilim bütçesindeki devasa kesintileri bir ölçü frenlese de, Mars örneklerinin Dünya’ya getirilmesi için gereken bütçeye kapıyı kapattı. Bu karar, aslında Perseverance’ın topladığı ve NASA’nın “yaşamın en net kanıtı” olarak tanımladığı 30’dan fazla özel jeolojik örneğin, tahminen de sonsuza dek Mars tozları ortasında kalması manasına geliyor.
Mars’tan taş ve toprak getirmek kağıt üzerinde kolay görünse de, işin maliyeti ve teknik zorluğu NASA’yı bir müddettir köşeye sıkıştırıyordu. Örneğin 2025 yılının başında yapılan bağımsız bir inceleme, bu projenin maliyetinin 11 milyar dolara fırlayabileceğini ve örneklerin lakin 2040 yılında Dünya’ya ulaşabileceğini öngörüyordu. NASA, maliyeti 6-7 milyar dolar bandına çekmek için hem kendi teknolojilerini hem de ticari iştirakleri içeren farklı stratejiler üzerinde çalışıyordu. Fakat Senato’nun son kararı, bu planların üzerine soğuk su döktü. Yeniden de büsbütün bir son demek yanlış olur; çünkü senatörler “Mars Gelecek Görevleri” ismi altında 110 milyon dolarlık sembolik bir hisse ayırarak, projenin büsbütün ölmesine pürüz olacak küçük bir pencere bıraktı.
Uzay yarışında Çin faktörü ve itimat kaybı
NASA bu karmaşık bütçe hesaplarıyla uğraşırken, uzay yarışındaki en büyük rakibi Çin ise sessiz ve derinden ilerliyor. Çin’in “Tianwen-3” misyonu, 2028 yılında fırlatılmayı ve 2031 üzere erken bir tarihte Mars’tan örneklerle dönmeyi hedefliyor. Her ne kadar Çin’in toplayacağı örnekler Perseverance’ın seçtikleri kadar heyecan verici ve hayat belirtisi odaklı olmasa da, Mars’tan birinci toprağı kimin getireceği konusundaki itibar savaşını Çin’in kazanması artık çok daha mümkün görünüyor. Uzmanlar, ABD’nin bu geri adımının yalnızca bir bütçe sıkıntısı değil, tıpkı vakitte global bir itibar kaybı olduğu görüşünde birleşiyor.
Bu iptal kararı, bilim dünyasında büyük bir hayal kırıklığı ve tasa yarattı. Güneybatı Araştırma Enstitüsü’nden Victoria Hamilton üzere isimler, Mars’tan örnek getirmenin “çok sıkıntı olduğu” gerekçesiyle terk edilmesini bir kabulleniş olarak nitelendiriyor. Haklı olarak bilim insanları, şayet insansız bir araçla taş getirmeyi bile maliyetli bularak başaramıyorsak, insan hayatının kelam konusu olduğu ve çok daha değerliye mal olacak “Ay’dan Mars’a” projelerinde nasıl başarılı olacağımızı sorguluyor.
Şimdilik NASA, elindeki 24,4 milyar dolarlık bütçeyle Satürn’ün uydusu Titan’a gidecek Dragonfly ve James Webb üzere başka dev projelere odaklanmaya çalışıyor, lakin Mars’ın meşhur kaya örnekleri, üzerindeki sırlar açığa çıkmadan orada öylece beklemeye devam ediyor.
