Şimdiye kadar sadece Dünya, Jüpiter ve Satürn’ün yıldırım olaylarına konut sahipliği yaptığı düşünülüyordu. Lakin görünene nazaran artık Mars da bu kümenin içerisine katılabilir. Kızıl Gezegen’in de kasırgaları ve global toz fırtınaları göz önüne alındığında, tıpkı Dünya’nın çöllerindeki üzere bir çeşit yıldırım yahut elektriklenme olayına sahip olduğu varsayımını destekleyen yeni deliller bulundu.

Bu delil, beklediğimiz üzere görsel değil. Gözümüzde canlandırdığımız ışık saçan bir yıldırım yerine, Mars’taki elektrik boşalmalarına ilişkin ses kayıtları elde edildi. Bu sesler gök gürültüsü değil; bunlar, NASA’nın Perseverance gezgini üzerindeki SuperCam mikrofonu tarafından kaydedilen, havadaki elektriksel deşarjların kendisiydi.

NASA takımı, iki Mars yılı boyunca tesadüfen 55 elektriklenme olayı kaydettiğini bildirdi. Bu olaylar ekseriyetle toz şeytanları ve toz fırtınası konvektif cepheleriyle ilişkilendiriliyor. Bu olaylardan yalnızca biri hariç hepsi, kaydedilen en güçlü rüzgar periyodunun birinci yüzde 30’luk diliminde gerçekleşti. Olayların beşte birinden fazlası, yani tam olarak 16’sı, Perseverance’ın toz şeytanlarıyla yakınlaştığı iki müsabaka sırasında yaşandı. Mikrofonun hassasiyetinin ötesinde daha fazla olayın gerçekleşmiş olması da mümkün görünüyor.

Toz ve elektriğin dansı: Triboelektrik yüklenme

Perseverance mikrofonları daha evvel de toz şeytanlarının sesini kaydetmişti. Bu yeni kayıtlar ise Mars’ın elektrik yüklü bir gezegen olduğu fotoğrafını çiziyor. Dünya’daki üzere gök gürültülü fırtınalar olmasa da, havadaki hareket eden tozun elektriksel etkileşimleri nedeniyle çatırdayan bir ortam var. Bu durum, unsurların birbirine sürtünmesi yahut çarpışması sonucu elektrik yükü kazanması formunda tanımlanabilecek olan triboelektrik yüklenme sözleriyle tanımlanıyor. Bu yılın başlarında bu durumun Mars’ta gerçekleşiyor olabileceğine dair teklifler vardı, fakat bu yeni çalışma, bu tesirin geniş kapsamlı delillerini sağlıyor.

Mars atmosferi, küçük toz yükselmeleri, büyük toz şeytanları ve hatta global toz fırtınaları yaşıyor. Kısa bir müddet evvel, Mars’taki rüzgarların da daha evvel düşünülenden daha süratli hareket edebileceği bulundu. Toz şeytanları, keşif araçlarımızı havaya kaldıracak kadar güçlü olmasa da, hayli faal. Perseverance, bir toz şeytanının başkasını yuttuğunu bile kaydetmişti. Elektriksel olayların varlığı, tüm atmosferde katiyen bir tesir yaratıyor.

Bu elektrik boşalmaları, atmosferin oksitleyici şartlarını artırabilir. Bu da, havadaki kimyasal şartları değiştirerek organik materyallerin korunmasını ve gezegenin genel yaşanabilirliğini etkileyebilir. Dahası, bu boşalmalar ekipmanlara ve gelecekteki astronotlara ziyan verebilir. Bu olayların tam olarak ne olduğunu ölçmek için Mars’a özel aygıtlar gönderilmesi gerekecek.

Çalışma Nature mecmuasında yayımlandı…