Doğu Afrika’nın kalbinde görsel bir şölen sunan Goma kenti, birinci bakışta huzur dolu bir liman üzere görünse de aslında dünyadaki en büyük doğal tehditlerden biriyle yan yana duruyor. Yaklaşık 1,2 milyon kişinin hayatını sürdürdüğü bu yerleşim merkezi, devasa bir gölün ve sisli dağların ortasında şurası. Lakin bu estetik imaj, yerin altında biriken müthiş bir sessizliği maskeliyor.

Bölge halkı, bitmek bilmeyen çatışmaların ötesinde, tabiatın şahsen kendisinin hazırladığı ve her an patlamaya hazır bir senaryonun içinde günlerini geçiriyor. Kentin çabucak yanındaki Nyiragongo Dağı’nın faal bir yanardağ olması başlı başına bir sorun olsa da asıl dehşet kaynağı Kivu Gölü’nün karanlık sularında saklı.

Bilim insanları burayı “katil göl” olarak tanımlarken haksız değiller. 1980’lerde Kamerun’daki benzeri bir gölün bir anda zehirli gaz püskürterek binlerce insanı uykusunda boğması, bugün Goma için en makus ihtimali temsil ediyor. Lakin Kivu’yu çok daha tehlikeli yapan ayrıntı, suyun derinliklerinde hapsolmuş devasa karbondioksit ve yanıcı metan gazı katmanları.

Tektonik olarak dünyanın en hareketli noktalarından birinde yer alan gölün tabanına, yer kabuğunun altından daima erimiş kayaçlar ve gazlar sızıyor. Su basıncı bu ölümcül karışımı şimdilik derinlerde tutsa da bölgedeki sismik hareketler yahut bir lav akıntısı dengeyi her an değiştirebilir. Şayet su katmanları birbirine karışırsa, göl adeta kapağı süratle açılan asitli bir içecek gibi infilak ederek atmosfere zehirli bir bulut salabilir.

Enerji üretimi mi, felaket davetiyesi mi?

Şu anki datalara nazaran göldeki gaz doygunluğu %60 düzeylerine ulaşmış durumda. Bu durum, bilim dünyasını ve lokal hükümetleri sıkıntı bir seçimle karşı karşıya bırakıyor. Birtakım uzmanlar, patlama riskini azaltmak için bu metan gazının bir an evvel tahliye edilmesi gerektiğini savunurken, Ruanda ve Kongo hükümetleri bu krizi bir fırsata dönüştürerek elektrik üretmeye başladı bile. KivuWatt üzere projelerle gölden çekilen metan, Ruanda’nın güç muhtaçlığının değerli bir kısmını karşılar hale geldi.

Ancak bu ticari teşebbüsler yeni bir risk daha doğuruyor. Gazı alınan suyun tekrar göle bırakılması, suyun doğal katmanlarını bozarak beklenen o büyük patlamayı tetikleyebilir. Göl bilimciler, ekonomik çıkarların güvenlik tedbirlerini gölgede bırakmasından telaşlı. Zira 6 gigatona kadar ulaşabilecek bir karbon salınımı, bölgedeki milyonlarca insanı dakikalar içinde yok edebilecek bir güç demek.