Uzaydan bakıldığında mavi bir mücevheri andıran gezegenimiz Dünya, birinci vakitlerinde şimdikinden büsbütün farklı bir renge sahip olabilir. Yeşil bitkiler ve mavi okyanusların hakim olduğu bu çağdaş görünümden evvel, erken Dünya’ya yumuşak mor tonlarının hükmetmiş olabileceği düşünülüyor.
Bu ilgi cazip teori, bilim dünyasında “Mor Dünya Hipotezi” olarak isimlendiriliyor. Fikir, Maryland Üniversitesi’nden moleküler biyolog Profesör Shiladitya DasSarma ve Kaliforniya Üniversitesi’nden astrobiyolog Dr. Edward Schwieterman tarafından ortaya atıldı ve gezegenin birinci fotosentetik ömrünün, yeşil yerine mor renkte olduğu varsayımına dayanıyor. Şayet bu doğruysa, erken okyanuslarımız, küçük mor mikroorganizmalarla dolup taşarak gezegene lavanta rengi bir parıltı kazandırmış olabilir.
Yeşil ışık muamması: Klorofil neden en enerjik ışığı yansıtıyor?
Günümüzde, Amazon ormanlarından okyanuslardaki siyanobakterilere kadar fotosentez yapan canlıların birçok, klorofil pigmenti sayesinde yeşil renktedir. Klorofil, görünür ışık spektrumundaki tüm renkleri emer ve güce dönüştürür; yeşil ışık hariç…
İşte bu durum, bilim insanları için enteresan bir soru işareti yaratıyor: Yeşil ışığın dalga uzunluğu, güneş spektrumunun en güç açısından varlıklı kısımlarından birine denk gelirken, fotosentetik ömür neden bu kadar yüksek güçlü bir alanı kullanmak yerine onu yansıtacak formda evrimleşti?
Mor Dünya Hipotezi, işte bu çelişkiye bir yanıt sunuyor. Hipoteze nazaran, atmosferin şimdi bol oksijenle dolmadığı erken devirde, okyanustaki mikroorganizmalar retinal ismi verilen, klorofilden çok daha kolay bir pigmente güveniyordu.
Klorofilin bilakis, retinal tam aksisini yapıyor; yeşil ışığı emiyor ve mor ışığı yansıtıyor.
Bu pigment, günümüzde hala kimi mikroplar, bilhassa de tuzlu ve düşük oksijenli ortamlarda gelişen Halobakteriler tarafından kullanılıyor. Retinalin kimyasal olarak daha kolay olması, DasSarma ve Schwieterman’ı, gezegenin birinci ışık toplayan moleküllerinden biri olabileceği fikrine yönlendirdi. Şayet erken okyanuslar, yeşil ışığı emen ve mor yansıtan bu retinal zengini mikroplarla doluyduysa, uzaydan bakıldığında Dünya hakikaten de yavaşça mor görünüyor olmalıydı.
Mor Dünya’dan yeşile geçiş
Peki, mor dünya neden kayboldu? Evrim, vakitle güneş ışığından yararlanmanın yeni yollarını buldu. Retinal bazlı mikroplar, spektrumdaki yeşil ışığın birçoklarını ele geçirmişti. Hayatta kalmak isteyen başka organizmalar, onların emmediği mavi ve kırmızı dalga uzunluklarını kullanmak zorundaydı.
İşte bu noktada klorofil bazlı fotosentez devreye girdi ve kalabalık fotokimyasal ortamda kendine bir niş edindi. Yaklaşık 2,4 milyar yıl evvelki Büyük Oksijenlenme Olayı sırasında, klorofille donatılmış siyanobakteriler baskın hale gelmeye başladı. Bu yeşil mikroplar, yalnızca ışık spektrumunun farklı kısımlarını kullanmakla kalmadı, tıpkı vakitte yan eser olarak oksijen de salarak Dünya atmosferini kökten değiştirdi ve karmaşık hayatın önünü açtı. Klorofil bazlı ömrün yayılmasıyla, bir vakitler mor olan Dünya, bugün aşina olduğumuz mavimsi-yeşil renge büründü.
Retinal tabanlı fotosentez, artık Dünya’da baskın bir güç olmasa da, bu hipotez kozmosun öteki yerlerindeki hayat arayışımız için yeni kapılar açıyor. Gökbilimciler diğer yaşanabilir gezegenler ararken doğal olarak, bizim gezegenimizdeki hayatın temeli olan klorofilin izi olan yeşil spektral parmak izlerini arıyorlar.
