Müzelerin tozlu raflarında kalan küçük bir obje, bazen insanlık tarihine dair bildiğimiz tüm kronolojiyi yerinden oynatabiliyor. Cambridge Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi’nde yaklaşık bir asırdır sıradan bir kesim üzere bekleyen bakır alaşımlı minik bir alet de, antik Mısır’ın mühendislik dehasına dair çarpıcı bir gerçeği gün yüzüne çıkardı.
Bilim insanları, 5 bin 300 yıldan daha eski olan bu objenin, düşünülenden çok daha karmaşık bir sisteme sahip olan “yaylı matkap” olduğunu keşfetti. Bu buluş, delgi sistemleriyle oluşturulan gelişmiş matkap teknolojisinin başlangıcını iki bin yıl geriye çekerek, karmaşık mekanik araçların ne vakit ortaya çıktığına dair kabullerimizi değiştiriyor.
Aslında bu kesim birinci kere yüz yıl evvel, Üst Mısır’daki Badari mezarlığında yapılan hafriyatlarda bulunmuştu. Lakin o devirde arkeolog Guy Brunton, bu objeyi yalnızca “üzerine deri sarılmış küçük bakır delici alet” olarak tanımlayıp geçti. Bu kolay sınıflandırma yüzünden, insanlık tarihini değiştirecek olan bu eser, neredeyse yüzyıl boyunca hak ettiği ilgiyi göremedi. Fakat Newcastle Üniversitesi’nden Dr. Martin Odle liderliğindeki takımın yaptığı son tahliller, tarihin derinliklerindeki bu ihmali düzeltti. Mikroskop altında yapılan incelemeler, aletin ucundaki dairesel aşınma izlerini ve ince çizgileri açığa çıkardı. Bu izler, aletin yalnızca bir yere bastırılmadığını, aksine yüksek süratle döndürüldüğünü kanıtlıyor.
Antik mühendisliğin kayıp halkası
Araştırmacılar, aletin gövdesine sarılı halde duran ve son derece hassas olan altı kat deri kordonun, yaylı matkap sisteminin direkt ispatı olduğunu belirtiyor. Bu düzenekte, matkabın etrafına sarılan deri kordon bir yay aracılığıyla ileri geri hareket ettirilerek aletin çok süratli dönmesi sağlanıyor. Dr. Odle, bu yöntemin elle çevrilen kolay araçlardan çok daha denetimli ve süratli bir delme işlemi sunduğunu vurguluyor. Farklı bir halde, aletin yapısında bulunan arsenik, nikel, kurşun ve gümüş üzere elementler, Mısırlı zanaatkarların o devirde bile bilinçli malzeme seçimleri yaptığını ve Akdeniz genelinde bir teknik bilgi alışverişinin sürdüğünü gösteriyor.
Bu keşif, Mısır medeniyetinin temellerinin atıldığı Naqada IID dönemine (M.Ö. 3300-3200) de ışık tutuyor. Krallık, yazı ve örgütlü din üzere kavramların filizlendiği bu çağda, Mısırlıların mobilya imalinden boncuk üretimine kadar pek çok alanda ileri seviye mühendislik kullandığı artık bir sır değil. Lakin tek değişim aletlerin tarihinde yaşanmadı. Son araştırmalar, Mısır tarihinin en parlak devri olan “Yeni Krallık” periyodunun başlangıcını da yine şekillendiriyor.
Yeni Krallık, Tutankamon üzere efsanevi hükümdarların yaşadığı, Mısır’ın gücünün doruğuna ulaştığı bir zaman olarak biliniyor. Bilim insanları, periyoda ilişkin kerpiç tuğlalar, keten defin örtüleri ve ahşap figürler üzerinde yaptıkları radyokarbon testleri sayesinde şaşırtan bir sonuca ulaştı. Tarihi kayıtlarda büyük iz bırakan Santorini (Thera) yanardağ patlamasının, Yeni Krallık’ın kurucusu I. Ahmose’nin periyodundan evvel gerçekleştiği katılaştı. Bu durum, Yeni Krallık’ın sanılandan yaklaşık bir yüzyıl daha geç yükseldiğini gösteriyor.
