İnsanlık, yarım asırdan fazla bir müddettir gökyüzüne bakıp uydumuzda kalıcı bir iz bırakmanın hayalini kuruyor. Soğuk Savaş yıllarından beri masada duran bu fikir, nihayet somut bir bütçeyle gerçeğe dönüşme yoluna girdi. Ignition etkinliğinde duyurulan 20 milyar dolarlık devasa kaynak, NASA’nın Ay yüzeyinde kurmayı planladığı birinci kalıcı insan üssünün resmiyet kazanmasını sağladı.
Projenin son maksadı ise çok daha büyük; burası gelecekte yapılacak Mars seyahatleri için hayati bir sıçrama tahtası vazifesi görecek. NASA Başkanı Jared Isaacman, Amerika’nın bu sefer Ay’a geri döndüğünü ve orada kalıcı olacağını vurgulayarak kararlılıklarını ilan etti.
Planın birinci adımı, bu yılın sonlarında yanlışsız Güney Kutbu’na gönderilecek üç kritik insansız kargo uçuşuyla başlıyor. “Moon Base I” ismini taşıyan birinci sefer, uzay araçlarının motor itkilerinin Ay tozuyla etkileşimini ölçecek hassas aygıtları yüzeye indirecek. Birebir vakitte yörüngedeki uyduların yerdeki objeleri daha net izlemesini sağlayacak teknolojiler de bu uçuşta denenecek. Çabucak akabinde rota alacak ikinci misyon bölgeye gelişmiş Ay araçlarını ulaştırırken, üçüncü sefer ise memleketler arası ajansların ortak gereçlerini taşıyarak kuvvetli etraf şartlarının hususlar üzerindeki yıpratıcı tesirini inceleyecek. Kurulacak bu birinci karakol, vakitle yüzlerce kilometrekarelik bir alana yayılan devasa bir kente dönüşme potansiyeline sahip. Takvime nazaran 2029 ile 2032 yılları ortasında erken barınma üniteleri kurulacak, 2032 sonrasında ise sürdürülebilir insan ömrü resmen başlayacak.
Riskli paydaşlıklar ve vakit yarışı
Bu devasa lojistik operasyonun birinci ayağında en büyük hissesi, Jeff Bezos’un sahibi olduğu Blue Origin kaptı. Şirket, “Blue Moon Mark 1” isimli iniş aracıyla kargoları taşımak ismine 468 milyon dolarlık dev bir mukaveleye imza attı. Ne var ki, NASA’nın ilan ettiği bu tezli takvim uzay kesiminde önemli kuşkularla karşılanıyor. Güvenilen kimi ortakların geçmiş karnesi pek iç açıcı değil. Örneğin, astronot giysilerini yetiştiremediği için tüm takvimi riske sokan Axiom Space, projede Ay aracı ortağı olarak yer alıyor. Kargo nakliyatında sorumluluk verilen Astrobotic ve Intuitive Machines üzere firmalar ise daha evvelki Ay misyonlarında yüzeye çakılarak başarısızlığa uğramıştı. Bu durum, test edilmemiş teknolojilerin vaat edilen mühletlere yetişmesini tam bir muammaya dönüştürüyor.
Siyasi baskılar da NASA üzerindeki aceleciliği tırmandırıyor. Çin, 2030 yılına kadar uydumuza astronot indirme amacında emin adımlarla ilerlerken, ABD’yi liderlik koltuğundan etmek için devasa yatırımlar gerçekleştiriyor. Buna rağmen NASA’nın asıl kozu olan Artemis programı bütçe aşımına uğradı ve planlanan takvimin çok gerisinde kaldı. Olağanda 2024 yılında gerçekleşmesi beklenen Ay’a iniş tarihi, şimdiden 2028’e ertelenmiş durumda. Ay bilimci Simeon Barber, Çin’in bu yarışta ABD’yi geride bırakmasının şaşırtan olmayacağını savunuyor. Barber’a nazaran NASA, köşeye sıkıştığı için daima yeni planlar açıklamak zorunda hissettiği bir savunma durumuna çekildi ve projenin ardındaki asıl güç bilimden çok siyasi rekabetten ibaret. Tekrar de yetkililer umutlu; Ay’da elde edilecek her deneyimin Dünya’daki hayatı iyileştireceğine ve uzay keşiflerinde altın çağın başladığına inanıyorlar.
