Vahşi tabiatın kalbinde, yalnızca ismiyle bile ürperti uyandıran bir nokta var: Uganda’daki Queen Elizabeth Ulusal Parkı içinde yer alan Piton Mağarası. Lakin bu karanlık dehlizi asıl korkutucu kılan şey, duvarlarında asılı duran yılanlar değil; binlerce Mısır meyve yarasasının bünyesinde barındırdığı Marburg virüsü.

Ebola’nın bu ölümcül akrabası, mağaranın nemli atmosferinde sessizce bir konaktan başkasına geçmek için fırsat kolluyor. Volcanoes Safaris Partnership Trust tarafından yürütülen yeni bir çalışma, bu ekosistemin sanıldığından çok daha karmaşık bir “türler ortası geçiş” noktası olduğunu kanıtladı.

Araştırmacılar, mağara girişine yerleştirdikleri foto kapanlarla tam 368 gece boyunca bölgedeki hareketliliği izledi. Ortaya çıkan tablo ise biyolojik güvenlik açısından hayli kaygı verici. Kaydedilen imajlarda leopar, babun, çeşitli maymun çeşitleri ve dev kartalların da dahil olduğu en az 14 farklı cinsin mağarayı faal olarak kullandığı görüldü. Toplamda 300’den fazla yırtıcı hayat etkileşimi belgelenirken, virüsün yayılma rotası da netleşmeye başladı.

Mağaranın asıl sakinleri olan yarasalar, Marburg virüsünü taşımalarına karşın hiçbir hastalık belirtisi göstermiyor. Bu durum onları “mükemmel birer depo” haline getiriyor. Kameralara yansıyan bir leopar, 43 farklı seferde mağaraya girip ağzında avladığı yarasalarla dışarı çıkarken görüldü. Yalnızca bu büyük kediler de değil; akbabalar ve kartallar da enfekte olmuş yarasaları tüketerek virüsün tabiattaki dağılımına bilmeden aracılık ediyor.

İnsan faktörü ve hafızalardaki acı kayıp

Tehlikenin boyutu yalnızca hayvanlarla sonlu değil. Ziyaretçilere mağara ağzından en az 30 metre uzak durma kuralı getirilmiş olsa da datalar kuralların hiçe sayıldığını gösteriyor. Kameralar, ortalarında turist kümelerinin ve okul seyahatlerinin de bulunduğu 214 kişinin mağaraya tehlikeli biçimde yaklaştığını 22 farklı olayda kaydetti.

Bu ihmallerin bedeli geçmişte çok ağır ödendi. 2008 yılında mağarayı ziyaret eden 40 yaşındaki Hollandalı bir kadın, kaptığı Marburg virüsü nedeniyle karaciğer yetmezliği ve ağır kanamalar sonucunda hayatını kaybetti. Current Biology mecmuasında yayımlanan yeni çalışma, bu biçim acı deneyimlerin tekrarlanmaması için mahallî rehberlerin eğitilmesini ve kollayıcı ekipman kullanımının zarurî hale getirilmesini öneriyor.