İsveç’in kıyı kenti Varberg’de ulaşımı kolaylaştırmak için başlatılan demiryolu tüneli projesi, çağdaş mühendislikten çok arkeolojik bir hazineye dönüştü. Kentin merkezinden geçen tren raylarını yer altına alarak kıyı şeridini özgürleştirmeyi amaçlayan bu büyük inşaatın öncesinde, yasalar gereği uzman takımlar alana indi. Hassas bölgede yapılacak denetimsiz kazıların tarihi dokuya ziyan vermesinden çekinen yetkililer, inşaattan evvel arkeologların onayını bekledi. 2019’da başlayan bu titiz tarama süreci, çamurların altına gizlenmiş tam altı adet gemi enkazını gün yüzüne çıkardı.

Tünelin inşa edileceği alan, yüzyıllar evvel savunma surlarıyla korunan ve ticaretin kalbinin attığı hareketli bir liman bölgesiydi. Bu nedenle uzmanlar, kazma vurulduğunda eski gemi kalıntılarına rastlamayı aslında bir sürpriz olarak görmedi. İncelenen enkazların dördü Orta Çağ periyoduna aitken, bir adedinin 17. yüzyılın denizcilik teknolojisini yansıttığı anlaşıldı. Altıncı gemi ise gizemini hala koruyor; bilim insanları bu son kalıntının tam olarak hangi yıla tarihlendiğini şimdi netleştiremedi. Projenin takvimine sadık kalmak ismine birtakım modüller süratle yerinden çıkarılsa da, her bir ahşap modül denizcilik tarihine dair yeni bilgiler sunuyor.

Çamur altındaki yanık izleri ve antik mühendislik

Buluntular ortasında en dikkat cazip olanı, “İkinci Enkaz” olarak isimlendirilen ve meşe ağacından inşa edilen devasa gövde oldu. 1530’lu yılların sonuna tarihlenen bu gemi, modüllerinin büyük bir kısmını muhafazayı başarmış ender örnekler ortasında yer alıyor. Tahtaların birbirinin üzerine bindirildiği klasik “klinker” tekniğiyle yapılan geminin dış kısmında ise arkeologları heyecanlandıran bir ayrıntı fark edildi. Darbe emici ahşap şeritlerin üzerindeki yanık izleri, geminin batmadan kısa bir müddet evvel büyük bir yangınla boğuştuğunu, hatta tahminen de bilerek ateşe verildiğini gösteriyor.

Kazı alanından çıkan başka modüller da bölgenin geniş bir ticaret ağına sahip olduğuna işaret ediyor. 1600’lü yıllara ilişkin beşinci geminin bir devir Baltık Denizi’nde dalgalarla boğuştuğu kestirim ediliyor.

Altıncı enkaz ise başkalarından farklı olarak, tahtaların uç uca getirildiği “karavel” şekli bir inşa tekniğine sahip olmasıyla öne çıkmış durumda. İsveç’in batı kıyılarında artan altyapı çalışmaları, yerin altında daha kaç ahşap hazinenin uyuduğunu hatırlatıyor. Kent tüneli tamamlandığında, beşerler yerin metrelerce altında seyahat ederken aslında bir vakitler limanda bekleyen bu devlerin bıraktığı izlerin üzerinden geçecek.