Bilim insanları, Pasifik Okyanusu’nun derinliklerinde bugüne kadar görülmemiş özelliklere sahip yeni bir dev virüs keşfetti. “PelV-1” ismi verilen bu virüs, sadece boyutuyla değil, bilhassa harika uzunluktaki kuyruğuyla da dikkat çekiyor.
Yaklaşık 2,3 mikrometre uzunluğunda olan PelV-1, insan gözüyle görülemeyecek kadar küçük. Fakat virüs dünyası için bu boyutlar devasa kabul ediliyor. O denli ki, bu virüs şimdiye dek kayıtlara geçen en uzun virüs uzantısına sahip.
PelV-1, Kuzey Pasifik’te bulunan ve deniz ekosisteminde kıymetli bir yeri olan fitoplankton çeşidi Pelagodinium’u enfekte ediyor. Virüs, sadece konak seçimiyle değil, yapısal özellikleriyle de bilim insanlarını şaşırtmış durumda.
Virüsün dış kabuğu yaklaşık 200 nanometre çapında. Bu, sıradan virüslerin birçoklarından çok daha büyük. Ancak asıl dikkat çeken kısmı, 30 nanometre çapında olan ve harika uzunluğa sahip ince kuyruğu. Ayrıyeten daha kısa ve kalın olan ikinci bir uzantıya da sahip; bu yapılar birlikte virüsün alışılmışın dışında bir görünüme bürünmesine neden oluyor.
Kuyruğu olan virüsler epey ender ve çoklukla bakterileri gaye alırlar. Lakin PelV-1’in farklı bir organizmayı enfekte etmesi ve bu kadar büyük bir kuyruğa sahip olması, bilim dünyasında heyecan yarattı. Şu anda bu bulgular, bilimsel inceleme sürecinden evvel bir ön baskı makalesi olarak yayımlandı.
Kuyruğun sırrı şimdi çözülmedi
Araştırmacılar, virüsün sadece yapısal özelliklerini değil, genetik yapısını da tahlil etti. Elde edilen bilgiler, PelV-1’in genomunda amino asit, karbonhidrat ve lipit metabolizmasıyla ilgili genlerin yanı sıra ışık toplama sistemlerine, şeker taşıyıcılarına ve su kanallarına ilişkin genlerin de bulunduğunu ortaya koydu.
Bu durum, virüsün sırf konağın metabolizmasını değil, davranışlarını da etkileyebileceği ihtimalini gündeme getiriyor. Bilim insanları, virüsün bu kadar geniş bir genetik donanıma neden gereksinim duyduğunu şimdi bilmiyor. Bilhassa uzun kuyruğunun ne işe yaradığı da hala bir soru işareti.
Gözlemler, PelV-1’in kuyruğunu adeta bir bağlanma aracı olarak kullandığını ve bu sayede konağa tutunarak içeri girdiğini gösteriyor. Farklı olan ise, enfeksiyon gerçekleştikten sonra bu uzun kuyruğun ortadan kaybolması. Bu da kuyruğun sadece enfeksiyon öncesi süreçte misyon yaptığını düşündürüyor.
Dev virüsler neden değerli?
Bilim dünyası dev virüslerle birinci sefer 2003 yılında tanıştı. O günden bu yana bu sıra dışı mikro organizmalar, beklenmedik yapıları ve büyüklükleriyle araştırmacıların ilgisini çekmeye devam ediyor. Birçok virüs 20 ila 200 nanometre ortasında değişen boyutlara sahipken, dev virüsler 2.500 nanometreye kadar ulaşabiliyor. Bu da onları birtakım bakterilerden bile büyük kılıyor. Ayrıyeten, milyonlarca baz çiftinden oluşan karmaşık genomları bulunuyor.
Bu virüsler yalnızca buzullarda, toprakta ya da insan bedeninde değil; denizlerin en derin noktalarında da ömür bulabiliyor. PelV-1, bu farklı ailenin en yeni üyelerinden biri olarak, okyanus ekosisteminde değerli bir rol üstlenen Pelagodinium’u enfekte etmesiyle farklı bir kıymete sahip.
