Mart 2022’de ünlü kaşif Ernest Shackleton’ın 1915’te batan gemisi Endurance’ın kalıntılarının bulunması büyük bir heyecan yaratmıştı. Fakat bu keşfe yol açan evvelki bir arama vazifesi, çok daha tuhaf bir biyolojik sırrı ortaya çıkarmıştı. Endurance’ı arayan 2019’daki bir keşif grubu, gemiyi bulamasa da, Weddell Denizi’nin tabanında kusursuz simetriyle düzenlenmiş balık yuvaları tarlasına rastladı.
Ekip, yüzeydeki buzun altını incelemek için “Lassie” ismini verdikleri uzaktan kumandalı bir denizaltı aracı kullandı. Bu sayede, üstten bakıldığında geniş bir banliyö yerleşimini andıran, nizamlı desenler halinde sıralanmış 1.000’den fazla balık yuvası keşfettiler. Hatta kimi yuvalar, merkezi muhafaza sağlayan dairesel kümeler oluşturuyordu. Araştırmacılar, güvenlik nedeniyle bölgeden ayrılmadan evvel, bulgularının detaylarını Frontiers in Marine Science mecmuasında yayımladı.
Keşfedilen yuvalar, sarı yüzgeçli notie yahut buz balığı olarak bilinen Lindbergichthys nudifrons çeşidine aitti. Bu küçük balıklar, soğuk sularda yaşıyor ve titiz yuva imal teknikleriyle biliniyor. Yuvalarını kumdan dairesel bir biçimde inşa ediyor, yumurtaları merkeze bırakıyor ve çatlayana kadar koruyorlar.
Ancak araştırmacıları en çok şaşırtan, yuvaların ihtimamlı düzenlemesi oldu. İmajlar incelendiğinde, bu düzenlemenin gerisinde bir muhafaza stratejisi olduğu anlaşıldı. Yuva kümesinin merkezinde en küçük ve savunmasız balıklar yer alırken, etraftaki yuvalar en büyük ve güçlü balıkları barındırıyordu. Bu yapı, topluluğun içindeki savunmasız üyeleri dışarıdaki avcılardan koruyan bir “güvenlikli site” fonksiyonu görüyordu.
Buzun erimesiyle gelen global önem
Bu keşif, Antarktika’daki muhafaza çalışmaları açısından tarihi bir ehemmiyete sahip. Bu yuvalama alanı, yaklaşık 5.200 kilometre karelik büyük bir buz kütlesi tarafından engellendiği için 2017 yılına kadar tespit edilememişti. O yıl, bu devasa buz kesimi kıtadan koptu ve A68 buzdağı haline geldi. Buz kütlesi sürüklendikten sonra, deniz araçları nihayet bu sulara erişim sağlayabildi.
2019’daki birinci keşif, yalnızca buzdağının görünen kısmıydı. 2021 yılında deniz biyologları, bu bölgede 60 milyondan fazla buz balığı yuvasından oluşan devasa bir koleksiyon buldu. Bu sayı, şimdiye kadar keşfedilmiş en büyük balık kreşi rekorunu elinde tutuyor. Bu derece büyük bir nüfus, Weddell Denizi’nin Birleşmiş Milletler düzenlemeleri uyarınca Hassas Deniz Ekosistemi olarak nitelendirilmesini sağladı. Bu statü, bölgenin korunmasını garanti altına almak için atılan birinci ve en değerli adım olarak kabul ediliyor.
