Bir sabah kan ter içinde uyanıp elinizi çabucak ağzınıza götürdüğünüz, o müthiş boşluğu hissettiğiniz oldu mu? Çağdaş insanın en yaygın gece kabuslarından biri olan diş dökülmesi, sandığımızdan çok daha derin manalar taşıyor. Uyku platformu Zoma’nın Google arama dataları üzerine gerçekleştirdiği araştırma, bu huzursuz edici senaryonun global bir fenomen haline geldiğini kanıtladı.
Ülkeler ve kültürler değişse de yastığa başımızı koyduğumuzda zihnimizin bizi sürüklediği çaresizlik hissi neredeyse hiç değişmiyor. Dünya geneline baktığımızda hayallerin efendisi olarak “yılanlar” başı çekiyor. Brezilya’da her ay yaklaşık 352 bin kişi hayalindeki yılanın ne manaya geldiğini internette aratırken, Türkiye’de bu sayı 214 bin civarında seyrediyor. Yılanların doğal bir tehdit oluşturmadığı İngiltere üzere ülkelerde bile bu sürüngenler listelerin ikinci sırasında. Lakin asıl değişik data Kuzey Amerika ve Batı Avrupa’dan geliyor. Bu bölgelerde dişlerin döküldüğünü görmek, yılan korkusunu bile geride bırakarak açık orta birinci sıraya yerleşmiş durumda.
Bu tuhaf duşun geçmişi aslında çağdaş psikolojiden çok daha eski. Kayıtlara nazaran beşerler M.S. 2. yüzyılda bile dişlerini kaybettikleri düşler üzerine baş yoruyordu. O devirlerde bu durum bir yakının vefat edeceği formunda yorumlanırken, bu inanış o kadar kökleşmişti ki Freud bile teorilerinde bu mevzuya özel bir yer ayırmak zorunda kaldı. 1960’lara gelindiğinde ise mevzu yaşlanma endişesiyle bağdaştırılmaya başlandı. Lakin bilim dünyası, problemin yalnızca aynadaki çizgilerle ilgili olmadığını düşünüyor.
Kaygı ve denetim kaybının simgesi
1984 yılında yayımlanan bir çalışma, bu hayalleri görenlerin genel profilini çıkardı. Araştırma sonuçlarına nazaran, dişlerini kaybettiğini gören bireyler, görmeyenlere kıyasla çok daha yüksek telaş ve mutsuzluk düzeylerine sahip. Bilim insanları durumu şöyle açıklıyor: Tarih öncesi çağlarda dişlerini kaybeden bir canlı için bu durum hem beslenememek hem de kendini savunamamak, yani direkt vefat demekti. Zihnimiz bugün yaşadığımız çağdaş hayatın getirdiği denetim kaybı ve çaresizlik hissini dışa vurmak için bu genetik kodlarımızdaki en eski endişe simgesini kullanıyor.
Öte yandan, her hayalin altında devasa ruhsal şifreler aramak da gerekli değil. Datalar, gün içinde diş sıhhatine dair kaygı taşıyanların uykularında da misal senaryolarla karşılaştığını gösteriyor. Yabanî hayvanlarla savaşmak zorunda kalmayan günümüz insanı, tahminen de tüm gerilimini gülüşünü kaybetme korkusuna odaklıyor.
