Gizemli gezegen Uranüs’ün buzla kaplı uydularından Ariel, bilim dünyasında heyecan yaratan bir keşfin odağında. Yapılan yeni bir araştırmaya nazaran, bu küçük uydu bir vakitler donmuş yüzeyinin altında devasa bir okyanus gizliyordu.

Ariel’in parlak ve karmaşık yüzey yapısı, bir vakitler 170 kilometreden daha derin bir okyanus dünyası olduğuna işaret ediyor. Bu durum, Uranüs’ün uydularının geçmişte varsayım edilenden çok daha faal ve sıvı barındıran gök cisimleri olabileceği fikrini güçlendiriyor.

Yaklaşık 1.159 kilometrelik çapa sahip olan Ariel, Jüpiter ve Satürn’ün uydularına nazaran hayli küçük olsa da, jeolojik açıdan ilgi alımlı bir yüzeye sahip. Üzerinde hem eski çarpma kraterleri hem de kriyovolkanizma (buz volkanları) ile oluştuğu düşünülen genç ve pürüzsüz düzlükler bulunuyor. Arizona’daki Gezegen Bilimleri Enstitüsü’nden kıdemli bilim insanı Alex Patthoff, Ariel’in “buzlu uydular ortasında epey eşsiz bir yere sahip” olduğunu belirtiyor.

North Dakota Üniversitesi’nden Caleb Strom liderliğindeki bir grup, Ariel’in yüzeyindeki bu çarpıcı özellikleri açıklamak için uydunun iç yapısını ve geçmişteki yörüngesini inceledi. Modelleme çalışmaları, Uranüs’ün kütle çekiminin, vakitle Ariel’i nasıl gerip sıkıştırdığını ve bu gelgit tesirlerinin uydunun buzlu kabuğunu kırıp tekrar şekillendirdiğini ortaya koydu.

Yörünge ve okyanus ilişkisi

Araştırmacılar, Ariel’in geçmişte bugün gözlemlenenden yaklaşık 40 kat daha büyük bir yörünge dış merkezliğine sahip olduğunu keşfetti. Bu oran, Jüpiter’in jeolojik olarak faal uydusu Europa’nın dış merkezliğinin bile dört katına denk geliyor. Gruba nazaran, Ariel’in yüzeyindeki çatlakların ve sırtların devasa boyutu, ancak kabuğun altında sıvı bir okyanusun varlığıyla açıklanabilir. Bu da ya ince bir buz katmanının altındaki dev bir okyanusu ya da daha küçük bir okyanusun güçlü yörünge gerilimleriyle birleşerek yüzeyi şekillendirmesini gerektiriyor. Patthoff, hangi senaryo olursa olsun, Ariel’in yüzeyindeki kırıkları açıklamak için kesinlikle bir okyanusa gereksinim duyulduğunu vurguluyor.

Bu yeni çalışma, birebir takımın 2024 yılında Uranüs’ün bir öteki uydusu olan Miranda‘da da geçmişte bir yeraltı okyanusu olduğuna dair bulgularını destekliyor. Bu iki araştırma bir ortaya geldiğinde, Uranüs sisteminin bir vakitler birden fazla okyanus barındıran uyduya sahip olabileceği ihtimalini güçlendiriyor. Bu durum, Johns Hopkins Üniversitesi’nden Tom Nordheim‘ın “Uranüs sisteminin ikiz okyanus dünyalarına mesken sahipliği yaptığına dair ispatlar buluyoruz” kelamlarıyla de özetleniyor.

Yaşam ihtimali ve gelecek

Yeraltı okyanusları, Güneş’ten çok uzaklarda bile gelgit ısınması yahut radyoaktif bozunma üzere farklı güç kaynakları sayesinde hayat için gerekli kimyayı barındırma potansiyeline sahip olduğu için gezegen biliminde büyük bir kıymete sahip. Her ne kadar araştırmacılar Ariel’in okyanusunun ne vakit oluştuğunu, ne kadar sürdüğünü ya da bugün hala varlığını sürdürüp sürdürmediğini bilmese de, bu bulgular, dış Güneş Sistemi’ndeki bu çeşit okyanusların nasıl oluşup geliştiğine dair değerli ipuçları sunuyor.

Bu keşifler, gelecekteki Uranüs misyonları için de bir davet niteliği taşıyor. Şimdiye kadar uzay araçları Ariel ve Miranda’nın yalnızca güney yarımkürelerini görüntüleyebildi. Araştırmacıların geliştirdiği modeller, gelecekteki bir misyonun, uyduların kuzey bölgelerinde yeni çatlaklar ve topraklar keşfetmesini sağlayabilir. Nordheim’ın da belirttiği üzere, bu bulguların kesin olarak Uranüs sistemine yeni bir vazife düzenlenerek doğrulanması gerekiyor.