Evrenin en karanlık sırlarını çözmek gayesiyle tasarlanan “Derin Sinoptik Dizi” projesi, son tasarım incelemelerini muvaffakiyetle tamamlayarak inşa kademesine geçti. California Teknoloji Enstitüsü idaresinde ve Schmidt Sciences fonuyla Nevada’daki Spring Valley bölgesinde kurulacak olan bu yeni kuşak gözlemevi, tamamlandığında insanlık tarihinin en güçlü uzay müşahede araçlarından biri unvanını alacak.
Gökyüzünü mevcut tüm radyo teleskoplardan tam 100 kat daha süratli tarama kabiliyetine sahip olan bu devasa sistem, astronomi dünyasında büyük yankı uyandırıyor. Klasik teleskop mantığını büsbütün değiştiren proje, uzayı anlık olarak fotoğraflayan dev bir radyo kamerası üzere çalışacak.
Tesisin kalbini oluşturan altyapı, gökyüzünün istenen noktasına eş vakitli olarak yönlendirilebilen ve her biri 6,15 metre çapında olan tam 1.650 adet özel antenden oluşuyor. Bu antenlerin iç kısımlarında, oda sıcaklığında bile inanılmaz yüksek hassasiyetle çalışabilmesini sağlayan indiyum fosfür transistör teknolojisi var. Mühendislik mükemmeli olan bu sistemdeki tüm antenler birebir anda devreye girdiğinde ortaya çıkan ham bilgi ölçüsü, şu anki Amerika Birleşik Devletleri genel internet trafiğinin toplam hacmine ulaşarak kırılması güç bir rekora imza atıyor.
Veri kabusunu bitiren yapay zeka ve GPU teknolojisi
Böylesine devasa bir bilgi akışını klasik yollarla kaydetmek ve işlemek neredeyse imkansız. Mühendisler bu lojistik kabusu çözmek için gelişmiş grafik süreç üniteleriyle donatılmış özel bir altyapı kurdu. Bu teknoloji, müşahedelerden sonra ağır bir bilgi sürece sürecine gerek bırakmadan gökyüzünün anlık ve gerçek vakitli fotoğraflarını üretiyor.
Caltech’te astronomi profesörü ve projenin baş araştırmacısı olan Gregg Hallinan, bu akıllı kamera sistemi olmasaydı, taramayı tamamlamak için tam 100 exabayt, yani yaklaşık 100 milyar gigabayt data depolamak zorunda kalacaklarını belirtti. Bu kadar bilgiyi saklamak için futbol alanları büyüklüğünde devasa bir tesise ve 5 milyon adet sabit diske gereksinim duyulacaktı. Teleskobun ortak yöneticilerinden Profesör Vikram Ravi ise bu dijital dönüşümü, radyo astronomisinin artık karakalem taslak çizimlerden gerçeğe uygun fotoğraflara geçişi olarak nitelendiriyor.
Gözlemevinin birincil gayesi, galaksimizin çok ötesinden gelen ve yalnızca birkaç milisaniye süren süratli radyo patlamalarını incelemek olacak. Sistem bununla da yetinmeyerek kara delikleri, pulsarları ve nötron yıldızlarının çarpışma anlarını mercek altına alacak. Başka tüm sistemlerden çok daha büyük bir uzay hacmini, çok daha sık aralıklarla tarayacak olan teleskop, kainatın oluşumuna dair en karanlık sorulara cevap arayacak.
Projenin en dikkat cazip taraflarından biri de küresel bilim topluluğuna sağladığı fırsat eşitliği olarak öne çıkıyor. Üretilen tüm radyo imajları, rastgele bir telif yahut bekleme mühleti olmaksızın, internet üzerinden dünya genelindeki tüm araştırmacıların erişimine büsbütün fiyatsız sunulacak. Gözlemevinin birinci ışığı alarak tam kapasiteyle uzayı dinlemeye başlaması ise 2029 yılında gerçekleşecek.
