Uzay seyahatlerinin insan bedenini hudutlarına kadar zorladığı bir gerçek. Zira bu seyahatler, astronotları mikro yer çekimine, yüksek radyasyon düzeylerine ve uzun vadeli izolasyona maruz bırakıyor.
Bu gerilim faktörleri sıhhati çeşitli biçimlerde etkilediği için, bilim insanları da bu tesirleri anlamak hedefiyle ağır olarak çalışıyor. Daha evvel hiçbir insanın gitmediği bir yere cesurca gitmek istiyorsak, bu adımı atmadan evvel tüm riskleri bilmemiz gerekir.
Yeni bir araştırma, uzayda sıhhatin öbür bir istikametine dair ipuçları sunuyor. Araştırmacılar, uzay uçuşunun kan kök hücrelerinin, bilhassa de insan hematopoietik kök ve progenitör hücrelerinin (HSPC’ler) moleküler yaşlanmasını hızlandırabileceğini keşfettiler. Bu hücreler, kan ve bağışıklık sistemi sıhhatinde kritik bir rol oynar ve bedenin tüm farklı kan hücrelerinin temelini oluşturur. Bulgular, HSPC’lerin uzay uçuşundan sonra tekrar canlanma ve sağlıklı yeni hücreler üretme yeteneklerinin bir kısmını kaybettiğini gösteriyor.
NASA, uzayın bedene neler yaptığını anlamak için yıllardır ağır bir halde çalışıyor. Örneğin, astronot Scott Kelly ve artık Senatör olan eski astronot Mark Kelly‘nin de yer aldığı İkizler Çalışması, uzay uçuşunun telomer uzunluğunda ve bağırsak mikrobiyomunda değişikliklere yol açabileceğini gösterdi. Fakat çalışma grubuna nazaran uzayın uç noktalarının HSPC seviyesindeki süreçleri nasıl etkilediğini araştıran çok az çalışma var, çünkü şimdi insan oğlu da bu çeşit bir çalışmayı yapabilmek için Dünya’dan çok uzaklaşabilmiş değil.
Uzay suçsuz bir yer değil
Öte yandan NASA ve mikro yerçekiminde araştırma ve üretimi kolaylaştıran bir şirket olan Space Tango ile paydaşlık kuran araştırmacılar, minyatür 3B biyosensör sistemlerinden oluşan bir “nanobiyoreaktör” platformu geliştirdiler. Bu yeni araç, uzayda insan kök hücrelerini kültürleyip yapay zeka takviyeli görüntüleme kullanarak izliyor. Grup, sistemlerini bir SpaceX ikmal misyonu aracılığıyla Memleketler arası Uzay İstasyonu’na gönderdi.
32 ila 45 günlük uzay uçuşlarından sonra, HSPC’ler besbelli yaşlanma belirtileri gösterdi. Öncelikle, hücreler olağandan daha faal hale geldiler, güç rezervlerini süratle tükettiler ve dinlenme ve düzgünleşme yeteneklerini kaybettiler. Bu durum, vakitle yenilenme yeteneklerini engelledi. Yeni ve sağlıklı hücreler üretme yetenekleri de azaldı ve DNA hasarı, kısalmış telomerler ve mitokondrilerinde iltihaplanma belirtileri gösterdiler. Hatta, istikrarı korumak için çaresiz bir teşebbüs üzere görünen, çoklukla uykuda kalan genomlarının bâtın kısımlarını bile aktive ettiler.
Özetle, uzay seyahatleri insan vücudunu süratle yaşlandıran bir etkileye sahip ve gelecekte daha uzun yaşamak isteyen insanların, uzaydan uzak durmak istediklerini görmek şaşırtan olmayabilir.
