Uzaya gitmek insan bedeni için son derece şiddetli bir tecrübe. Yayımlanan yeni bir çalışmaya nazaran, uzay uçuşu sonrasında beynin kafatası içinde üst ve geriye hakikat kaydığı ve biçim değiştirdiği tespit edildi.
Bu değişimlerin boyutu, uzayda geçirilen mühlet uzadıkça artıyor. NASA’nın daha uzun misyonlar planladığı ve uzay seyahatlerinin profesyonel astronotların dışına taşmaya başladığı günümüzde, elde edilen bulgular giderek daha büyük kıymet kazanıyor.
Yerçekimi olmayınca beyin nasıl etkileniyor?
Dünya’da yerçekimi, bedendeki sıvıları ve beyni daima olarak Dünya’nın merkezine yanlışsız çeker. Uzayda ise bu kuvvet ortadan kalkar. Bunun sonucunda beden sıvıları baş bölgesine hakikat yer değiştirir ve astronotların yüzlerinde şişkinlik oluşur. Olağan yerçekimi şartlarında beyin, beyin omurilik sıvısı ve etrafındaki dokular istikrarlı bir pozisyona ulaşır. Lakin mikro yerçekimi ortamında bu istikrar değişir.
Yerçekiminin aşağı hakikat çekişi ortadan kalktığında beyin kafatası içinde adeta serbestçe hareket eder ve etrafındaki yumuşak dokular ile kafatasından kaynaklanan çeşitli kuvvetlere maruz kalır. Evvelki çalışmalar, uzay uçuşu sonrasında beynin kafatası içinde daha üst konumlandığını göstermişti. Lakin bu araştırmaların birçok beyni tek bir bütün olarak ele alıyordu. Bu yaklaşım, beynin farklı bölgelerinde ortaya çıkan kıymetli tesirleri ortalamalar içinde gizleyebiliyor.
26 astronotun MRI manzaraları incelendi
Araştırmada, uzayda birkaç haftadan bir yılı aşkın mühlete kadar farklı müddetlerde misyon yapan 26 astronotun beyin MR manzaraları tahlil edildi. Beynin hareketine odaklanmak için her astronotun uzay öncesi ve sonrası çekilen manzaralarında kafatası referans alınarak hizalama yapıldı.
Bu karşılaştırma sayesinde beynin kafatasına nazaran nasıl yer değiştirdiği ölçülebildi. Beyni tek kesim olarak pahalandırmak yerine, 100’den fazla bölgeye ayırdık ve her bir bölgenin nasıl kaydığını farklı ayrı takip ettik. Bu prosedür, ortalama değerlendirmelerde gözden kaçan örüntüleri ortaya çıkardı.
Sonuçlara nazaran beyin, uzay dönüşü imajlar uzay öncesi manzaralarla karşılaştırıldığında dengeli biçimde üst ve geriye gerçek kaymıştı. Uzayda kalış müddeti uzadıkça kayma ölçüsü da artıyordu. En dikkat cazibeli bulgulardan biri, yaklaşık bir yıl boyunca Milletlerarası Uzay İstasyonu’nda misyon yapan astronotlarda görüldü.
Beynin üst kısmına yakın kimi bölgeler 2 milimetreden fazla üst hakikat kaymıştı. Bu aralık küçük görünebilir fakat kafatasının hudutlu ve sıkışık yapısı düşünüldüğünde epeyce manalı bir değişim olarak kabul ediliyor. Hareket ve duyumla alakalı bölgelerde en büyük kaymalar gözlemlendi. Beynin iki yanındaki birtakım yapılar orta hatta yanlışsız hareket etti. Bu durum, her iki yarım küre için zıt taraflı bir kayma manasına geliyor. Bu ters hareketler, tüm beyin ortalaması alındığında birbirini dengelediği için evvelki çalışmaların bu ayrıntıyı kaçırmış olabileceği düşünülüyor.
Uzaydan Dünya’ya dönüşten yaklaşık altı ay sonra, kayma ve hal değişikliklerinin büyük kısmı kademeli olarak olağana döndü. Lakin geriye yanlışsız kaymanın daha az toparlandığı görüldü. Bunun nedeni, yerçekiminin aşağı yanlışsız çekim uygulaması ve ileri istikamette bir kuvvet oluşturmaması olabilir. Bu da uzay uçuşunun beyin pozisyonu üzerindeki birtakım tesirlerinin başkalarına kıyasla daha uzun müddet kalabileceğini düşündürüyor.
Araştırma sonuçları, şu evrede direkt bir sıhhat riski işaret etmiyor. Lakin beynin uzay uçuşu sırasında nasıl hareket ettiğini ve Dünya’ya dönüşten sonra nasıl toparlandığını bilmek, mikro yerçekiminin insan fizyolojisi üzerindeki tesirlerini daha düzgün anlamamızı sağlıyor. Bu bilgi birikimi, uzay ajanslarının daha inançlı vazifeler planlamasına katkı sunabilir.
