İnsanoğlunun Dünya dışındaki gezegenlerde koloni kurma hayali, beklenmedik bir biyolojik pürüzle karşı karşıya. Uzayda bebek sahibi olmanın sanılandan çok daha sıkıntı olabileceğini ortaya koyan yeni bir araştırma, yer çekimsiz ortamda spermlerin “yollarını kaybettiğini” gösteriyor.

İnsanlığın geleceğini korumak ismine uzayda üremenin kritik bir mevzu haline geldiği bu günlerde, Adelaide Üniversitesinden araştırmacıların elde ettiği bulgular, kozmik bir bebek planlayanlar için önemli ihtarlar barındırıyor. Uzay seyahatlerinde yer çekiminin azalması, spermlerin taraf bulma maharetlerini adeta altüst etti. Araştırmanın başyazarı Dr. Nicole McPherson, yer çekiminin spermlerin üreme kanalında ilerleme yeteneği üzerindeki kritik rolünü birinci kere bu kadar net gördüklerini tabir etti. Mikro yer çekimi şartlarında, kanalda yolunu bulabilen sperm sayısında önemli bir düşüş gözlendi. İşin değişik tarafı ise spermlerin hareket kabiliyetinde fizikî bir zayıflama olmamasına karşın, taraflarını tayin edemedikleri için maksada ulaşamamalarıydı. Bu durum, temel sorunun spermlerin suratından değil, büsbütün pusulalarını yitirmelerinden kaynaklandığına işaret etti.

Uzayda döllenme başarısı yüzde 30 azalıyor

Bilim insanları bu deney kapsamında insan, fare ve domuzlardan alınan örnekleri sıfır yer çekimi simülasyonuna tabi tuttu. Dişi üreme kanalını taklit eden bir düzenek içinde hareket eden spermlerin, olağan yer çekimine kıyasla çok daha sık kaybolduğu saptandı. Simülasyon modelleri, bu istikamet kaybı nedeniyle başarılı biçimde döllenen yumurta sayısında yüzde 30’luk bir azalma yaşandığını ortaya koydu. Bilhassa dört ila altı saatlik mikro yer çekimi maruziyeti döllenme oranlarını düşürürken, mühletin uzaması embriyo gelişiminde gecikmelere ve fetüsü oluşturacak kritik hücrelerin sayısında azalmaya yol açıyor.

Ancak tüm bu karamsar tabloya karşın araştırmadan umut verici bir haber de geldi. Takım, progesteron hormonunun destek edilmesinin, insan spermlerinin mikro yer çekimindeki istikamet bulma problemini aşmasına yardımcı olduğunu fark etti. Yumurta tarafından salınan bu hormon, spermleri döllenme bölgesine çeken bir rehber misyonu görüyor. Gelecekte Ay yahut Mars yerleşimleri planlanırken, sağlıklı bir gelişim için yapay yer çekimi sistemlerinin nasıl tasarlanması gerektiği sorusu artık çok daha hayati bir değer taşıyor.

SpaceX’in 2030’lu yıllarda Mars’a insan gönderme maksadı ve NASA’nın Artemis programı, insanlığın Dünya dışı hayat arayışını hızlandırıyor. Geçtiğimiz yıl Japonya’da yapılan bir çalışma, uzayda saklanan fare hücrelerinden sağlıklı yavrular elde edilebileceğini göstermişti. Hatta birtakım teşebbüsler, yörüngede tüp bebek süreçleri yapabilecek minyatür laboratuvarlar bile fırlattı.

Adelaide Üniversitesi takımı artık, yer çekimi kuvvetindeki değişimin bu süreci kademeli mi yoksa ani bir kırılmayla mı etkilediğini çözmeye odaklanmış durumda.