Öpüşmek, günümüzde sevginin ve yakınlığın kozmik bir tabiri üzere görünse de, bilim insanları bu kolay aksiyonun tarihi kökenlerini ve cetlerimiz ortasındaki yaygınlığını yıllardır araştırıyor. Artık de Oxford Üniversitesi ve Florida Teknoloji Enstitüsü’nden araştırmacılar, günümüz insanlarının ataları ile yakın kuzenleri Neandertallerin (Homo neanderthaliensis) yaklaşık 50.000 yıl evvel öpüşmüş olabileceğine dair ispatlar buldu.
Daha evvelki çalışmalar, günümüz insan tipi olan Homo sapiens’in Neandertallerle cinsel bağlantıya girdiğini aslında gösteriyordu. Bugün yaşayan kimi insanlarda Neandertal DNA’sının hala bulunması da bunun değerli bir delili olarak öne çıkıyor. Fakat bu yeni çalışmaya kadar, cinsel etkileşimlerinin bir modülü olarak öpüşmenin var olup olmadığı meçhuldü.
Florida Teknoloji Enstitüsü’nden Profesör Catherine Talbot, “Öpüşmek sıradan yahut üniversal bir davranış üzere görünse de, insan kültürlerinin yalnızca yüzde 46’sında belgelenmiş durumda” diyor ve devam ediyor: “Sosyal normlar ve bağlamlar toplumlar ortasında büyük ölçüde değişiyor, bu da öpüşmenin evrimleşmiş bir davranış mı yoksa kültürel bir icat mı olduğu sorusunu ortaya çıkarıyor. Bu çalışma, o soruyu ele almanın birinci adımı.”
Evrimsel bir bulmaca: Hastalık riski taşıyan davranış
Maymunlar, kutup ayıları, kurtlar ve hatta albatroslar üzere çeşitli hayvanlarda da öpüşme davranışı görülüyor ve öbür hayvanlarda ise burun dokunma yahut baş vurma üzere muadil davranışlar gözlemleniyor. Çağdaş beşerler için öpüşme, ekseriyetle cinsel bağlantının kendisi kadar biyolojik dürtüler tarafından denetim edilen, çiftleşme tecrübesinin ayrılmaz bir modülü olarak kabul ediliyor.
Ancak araştırmacılar, öpüşmeyi “evrimsel bir bulmaca” olarak nitelendiriyor. Zira bu davranış, hastalık bulaşması üzere yüksek riskler taşıyor, fakat buna karşılık bariz bir üreme yahut hayatta kalma avantajı sunmuyor üzere görünüyor. Ayrıyeten bu davranış arkeolojik kalıntılardan tespit edilemediği için, öpüşmenin evrimsel tarihini incelemek hayli sıkıntı.
Araştırmacılar, çalışmalarında şempanzeler, bonobolar ve orangutanlar dahil olmak üzere öpüştüğü gözlemlenen çağdaş primat tipleri hakkındaki bilimsel literatürden datalar topladı. Uzmanlar öpüşmeyi, besin transferi yahut şiddet içermeyen ağızdan ağıza temas olarak tanımladı.
Bu dataları kullanarak primat aile ağacının kolları boyunca farklı evrim senaryolarını simüle etmek için istatistiksel bir yaklaşım, yani Bayes modellemesini kullandılar. Model, atalarımızın öpüşmeyle nasıl etkileşim kurduğuna dair sağlam istatistiksel varsayımlar elde etmek için 10 milyon defa çalıştırıldı.
Neandertallerin ağız mikrobiyotası kanıtı
Sonuçlar, öpüşmenin büyük maymunların ortak bir atasında 21,5 milyon ila 16,9 milyon yıl evvel bir yerde evrimleştiğini gösteriyor. Büyük maymunların yaşayan dört sınıflandırması bulunuyor: Orangutan, Goril, Pan (şempanze ve bonobodan oluşur) ve Homo.
Elde edilen sonuçlar, Neandertallerin de var oldukları nispeten yakın bir periyotta, yaklaşık 400.000 ila 40.000 yıl evvel, öpüşme hareketine katıldığını düşündürüyor. Bu bulgu, daha evvel beşerler ve Neandertallerin tükürük transferi yoluyla oral mikrobiyotayı paylaştığını ortaya çıkaran evvelki bir çalışmayla da örtüşüyor.
Bu durum, tipler ortası çiftleşme delilleriyle birleştiğinde, insanların ve Neandertallerin cinsel etkileşimleri sırasında birbirlerini öpüştüklerini güçlü bir formda öneriyor.
O vakitten beri öpüşme varlığını korudu ve büyük maymunların birçoklarında hala mevcut. Fakat neden bu kadar uzun müddettir varlığını koruduğu hala tam olarak anlaşılamadı.
Durham Üniversitesi’nden arkeoloji profesörü Paul Pettitt, Homo sapiens ve Neandertaller ortasındaki öpüşme ve sevişmenin yaygın olduğunu ve büyük olasılıkla günümüzden çok farklı olmadığını düşünüyordu. Pettitt daha evvel yaptığı bir açıklamada, “Elbette çiftleşmenin isteğe dayalı olduğunu varsayıyoruz” demiş ve eklemişti: “Ancak antik dünyanın üzücü bir gerçeği, bunun gerçeklikten uzak olabileceğini ve tahminen de bir ‘partnerin’ bu mevzuda çok az seçeneği olduğunu düşündürüyor. Tekrar de isteğe dayalı durumlarda, muhakkak ön sevişme, hatta şehvetli öpüşme ve sarılma olduğunu varsayabiliriz.”
“Öpüşmenin evrimine mukayeseli bir yaklaşım” başlıklı yeni çalışma, Evolution and Human Behavior mecmuasında yayımlandı…
