Bilim dünyasının kalbi sayılan Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi CERN, tarihinde bir prensip imza atarak kapılarını özel sermayeye açıyor. İsviçre merkezli enstitü, yeni jenerasyon parçacık hızlandırıcısı olması planlanan Geleceğin Döngüsel Çarpıştırıcısı (FCC) projesi için teknoloji dünyasının dev isimlerinden tam 1 milyar dolarlık devasa bir bağış kelamı aldı.
Bu atakla birlikte CERN, kuruluşundan bu yana birinci sefer yalnızca üye devletlerin bütçeleriyle değil, milyarder girişimcilerin vizyoner dayanağıyla de şekillenecek bir sürece giriyor. Bağışçı listesinde Google’ın eski CEO’su Eric Schmidt’ten Sergey Brin’e, Ferrari’nin başındaki John Elkann’dan Fransız iş insanı Xavier Niel’e kadar tanıdık isimler bulunuyor.
Mevcut Büyük Hadron Çarpıştırıcısı LHC’nin halefi olarak tasarlanan bu yeni devasa makine, yaklaşık 91 kilometrelik bir halka uzunluğuna sahip olacak. Bilim insanları, 2012 yılında Higgs Bozonu’nun keşfiyle çığır açan eski sistemin ötesine geçerek, kozmosun temel maddelerine dair şimdi yanıtlanmamış soruları bu yeni düzenekle çözmeyi hedefliyor. Projenin birinci basamağının maliyeti yaklaşık 17 milyar doları bulurken, inşaatın tamamlanıp sistemin devreye alınması 2040’lı yılların ortalarını, tüm fazların bitmesi ise 2070’leri bulacak üzere görünüyor.
Evrenin sırlarına özel yatırım
CERN Genel Yöneticisi Fabiola Gianotti, şahsî bağışçıların böylesine sıra dışı bir araştırma aracı için paydaşlık kurma isteğini “tarihi bir an” olarak tanımlıyor. Gianotti’ye nazaran bu dayanak, insanlığın kainatı manaya uğraşında dev adımlar atmasını sağlarken, gelecek jenerasyon bilim insanlarının da önünü açacak. Bağışçılar ortasında yer alan Eric Schmidt ise bahse yalnızca temel fizik penceresinden bakmıyor; bu projenin tıp, bilişim ve sürdürülebilir güç üzere alanlarda topluma yarar sağlayacak yeni teknolojiler doğuracağına inanıyor. Schmidt, projenin yalnızca bilimsel bir keşif aracı değil, tıpkı vakitte yeni kuşak sorun çözücülerin yetişeceği bir okul olduğunu savunuyor.
Şu an için her şey kağıt üzerinde ve büyük bir heyecan dalgasıyla ilerlese de projenin önünde hala resmi maniler var. CERN’e üye olan devletlerin bu devasa yatırımı onaylaması için 2028 yılına kadar mühletleri bulunuyor. Şayet beklenen onaylar alınırsa, milyarderlerin takviyesiyle inşa edilecek olan bu dev yapı, önümüzdeki yarım yüzyıl boyunca insanlığın en büyük teknolojik teşebbüslerinden biri haline gelecek.
Özel bölümün bu kadar büyük bir bilimsel projeye dahil olması, gelecekte kamu ve özel teşebbüs iştirakinde yapılacak öteki büyük bilimsel keşifler için de kıymetli bir örnek teşkil ediyor.
