Beynimizin öğrenme ve hafıza deposu olan hipokampus, yılların tesirine karşı en savunmasız bölgelerin başında sayılabilir. San Francisco’daki Kaliforniya Üniversitesi bünyesinde çalışan bilim insanları, yaşa bağlı bu zihinsel gerilemenin sorumlusunu nihayet tespit etti.
Fareler üzerinde yürütülen kapsamlı araştırmalar, yaşlı beyinlerde bir proteinin düzeyinin dramatik biçimde değiştiğini kanıtladı: FTL1. Bu protein ölçüsündeki artış, beyin hücreleri ortasındaki hayati bağları koparıyor ve bilişsel yetenekleri zayıflatıyor.
Araştırma grubu, FTL1 proteininin tesirini tam olarak anlayabilmek için genç farelerdeki protein düzeylerini yapay yollarla yükseltti. Sonuçlar epey sarsıcıydı. Genç farelerin beyinleri, kısa müddet içinde yaşlı bir farenin beyni üzere çalışmaya başladı ve davranışları da bu değişime ayak uydurdu. Laboratuvar ortamındaki incelemeler, yüksek oranda FTL1 üreten hudut hücrelerinin sağlıklı ve dallanmış yapısını kaybederek basitleştiğini gösterdi. Bu yapısal bozulma, hücrelerin birbiriyle haberleşmesini zorlaştırırken hafıza kaybına giden süreci hızlandırıyor.
Hasarı onarmak mümkün mü?
Çalışmanın en dikkat alımlı noktası, bu sürecin büsbütün geri döndürülebilir olduğunun saptanması. Bilim insanları yaşlı farelerdeki FTL1 düzeyini düşürdüğünde, hayvanların beyin hücreleri ortasındaki temaslar yine güçlendi ve hafıza testlerindeki muvaffakiyetleri arttı. Nature Aging mecmuasında yayımlanan makalenin kıdemli muharriri Dr. Saul Villeda, bu durumu yalnızca belirtileri geciktirmek değil, mevcut hasarı temelden onarmak formunda tabir etti.
Deneyler, FTL1 proteininin beyin hücrelerinin güç kullanımıyla, yani metabolizmasıyla direkt ilişkili olduğunu da ortaya koymuş durumda. Yaşlı farelerde bu proteinin yüksekliği hipokampustaki hücresel metabolizmayı yavaşlatıyor. Fakat hücrelere güç takviyesi sağlayan özel bir bileşen verildiğinde, tüm bu olumsuz tesirlerin önüne geçilebildiği gözlemlendi.
Bu bulgu, gelecekte yalnızca proteini maksat alan değil, beyin metabolizmasını da düzenleyen yeni tedavi yollarının önünü açabilir. UCSF araştırmacıları, yaşlılığın en ağır zihinsel sonuçlarını hafifletmek için artık ellerinde somut bir anahtar olduğunu belirtiyor. Şayet bu muvaffakiyet insanlarda da tekrarlanırsa, yaşlılığa bağlı hafıza kaybı bir baht olmaktan çıkabilir.
