İzlanda, gezegenin en büyük doğal su taşıma sistemlerinden biri olan Atlantik Meridyen Zaman Daimi’nin (AMOC) beklenen bir çöküşünü ulusal güvenlik ve varoluşsal bir tehdit olarak sınıflandırdı. Kuzey Atlantik’e tropik bölgelerden sıcak su taşıyan ve Gulf Stream’i de içeren bu devasa okyanus bandının durma ihtimali, İzlanda hükümetini en berbat senaryolara karşı hazırlık yapmaya sevk ediyor.
AMOC, sıcak suyu ABD Doğu Kıyısı boyunca kuzeye taşıyan bir okyanus konveyör bandı misyonu görüyor. Bu sistem, Kuzeybatı Avrupa ve kuzeydoğu ABD üzere bölgelerin kışlarının ılıman kalmasına yardımcı olurken, tıpkı vakitte tropikal yağışlar da dahil olmak üzere dünya çapındaki hava modellerini de etkiliyor. Lakin artan global sıcaklıklar, Arktika buzullarının ve bilhassa Grönland buz katmanındaki buzların erimesini hızlandırıyor. Bilim insanları, okyanusa karışan bu büyük ölçüdeki soğuk tatlı suyun, akıntının akışını bozabileceği konusunda önemli ikazlar yapıyor.
İzlanda İklim Bakanı Johann Pall Johannsson, bu durumu, “Ulusal dayanıklılığımıza ve güvenliğimize yönelik direkt bir tehdittir” kelamlarıyla özetledi ve ekledi: “Bu, iklimle ilgili muhakkak bir olgunun, potansiyel varoluşsal bir tehdit olarak Ulusal Güvenlik Konseyi’ne resmen getirilmesinin birinci örneğidir.” Bu durum, İzlanda bakanlıklarının alarma geçeceği ve kapsamlı bir müdahale planını koordine edeceği manasına geliyor.
İzlanda hükümeti, afetlere hazırlık siyaseti üzerinde çalışırken, hangi ileri araştırma ve siyasetlere muhtaçlık duyulduğunu kıymetlendiriyor; bu riskler güçten besin güvenliğine, altyapıdan milletlerarası nakliyata kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Çöküşün global tesirleri: Yeni bir buzul çağı mı geliyor?
AMOC’nin muhtemel bir çökmesi, Kuzey Avrupa’da kış sıcaklıklarının yeni çok soğuklara düşmesi, çok daha fazla kar ve buzun gelmesiyle çağdaş bir buzul çağını tetikleyebilir. AMOC’nin geçmişte, bilhassa de yaklaşık 12.000 yıl evvel sona eren son Buzul Çağı’ndan evvel de çöktüğü biliniyor.
Bu çözküşün sonuçları Kuzey Avrupa ile hudutlu kalmayacak. Bilim beşerlerine nazaran bu durum, Afrika, Hindistan ve Güney Amerika’daki geçimlik çiftçilerin uzun müddettir güvendiği yağış nizamını önemli formda istikrarsızlaştırabilir. Ayrıyeten, iklim değişikliği nedeniyle zati tehdit altında olan Antarktika’da deniz buzlarının yanı sıra üzerindeki buz katmanlarının daha süratli ısınmasına da katkıda bulunabilir.
Bilim insanları, global sıcaklıkların artmaya devam etmesiyle birlikte önümüzdeki birkaç on yıl içerisinde AMOC’nin çöküşünün kaçınılmaz hale gelebileceği ihtarının dünya tarafından hafife alındığı konusunda uyarıyor. İskandinav Bakanlar Kurulu, toplumların nasıl etkilenebileceğini pahalandıran bir çalıştay düzenleyerek mevzuyu ciddiye aldığını gösterdi. Finlandiya Meteoroloji Enstitüsü’nden fizikî okyanus bilimci Aleksi Nummelin, “Tam olarak ne vakit gerçekleşeceğine dair çok sayıda araştırma var, lakin toplumsal tesirin ne olduğu konusunda çok daha az şey biliniyor” diyerek toplumsal tesirlerin araştırılması gereğine dikkat çekti.
Kuzey Avrupa’daki öbür ülkelerin iklim bakanlıkları da muhtemel riskleri kıymetlendirerek daha fazla araştırmaya fon sağlıyor. Örneğin İngiltere, bu yüzyılda ani bir çöküşün muhtemel olmadığını gösteren bilimsel raporları takip etse de, Dünya’nın iklim sistemlerinin geri dönüşü olmayan bir noktaya ne vakit itilebileceğini anlamak için araştırmalara büyük kaynaklar aktardığını belirtiyor. Almanya’nın Potsdam İklim Tesiri Araştırma Enstitüsü’nden okyanus bilimci Stefan Rahmstorf, “Bilim epeyce süratli bir formda gelişiyor ve kritik nokta çok yakın olabilir, bu bahiste bir şeyler yapmak için vakit daralıyor” ihtarında bulundu.
Isınma suratı artarken ve sera gazı emisyonları artmaya devam ederken İzlanda’nın hiçbir riski göze almak istememesi anlaşılır bir durum. Bakan Johannsson, “Deniz buzları deniz nakliyatını etkileyebilir; çok hava şartları, ekonomimizin ve besin sistemlerimizin merkezinde yer alan tarım ve balıkçılık faaliyetlerimizi sürdürme kapasitemizi önemli halde etkileyebilir” diyor. Johannsson, böylesine önemli bir tehdit karşısında kesin, uzun vadeli bir araştırmayı beklemeden harekete geçmek zorunda olduklarını da bilhassa vurguluyor.
