Meksika’nın güneydoğusunda keşfedilen 3.000 yıllık bir Maya yerleşimi, bilim insanlarını heyecanlandıran bir gerçeği ortaya çıkardı. Görünüşe nazaran bu kalıntı, aslında antik Mayaların “evrenin düzenini” tasvir ettiği devasa, kent büyüklüğünde bir haritaydı. Aguada Fénix olarak isimlendirilen bu kalıntı, yeni bir araştırmaya nazaran, antik insanların cihana bakış açısını yansıtan bir kozmogram, yanievrensel sistemin temsiliydi.
Araştırmacılar, Aguada Fénix‘in Maya bölgesindeki en eski ve en büyük anıtsal mimari yapıtı olduğunu ve Mezoamerika’daki birçok antik kentten daha büyük olduğunu belirtiyor. Bu yapının inşası büyük bir efor gerektirse de, araştırmacılar kültürel ehemmiyeti nedeniyle inşaatçıların muhtemelen zorla çalıştırılmadığını öne sürüyor. Tıpkı İngiltere’deki tarih öncesi Stonehenge üzere, Aguada Fénix’in inşası da antik beşerler için kutlanan ortak bir toplumsal faaliyet olmuş olabilir.
Uzmanlar, büyük inşaat etkinliklerinin ve toplu ritüellerin, tıpkı vakitte ziyafetleri, farklı kümeler ortasında mal alışverişini ve eş bulma fırsatlarını içerdiğini, bunların da insanları bir ortaya gelmeye teşvik eden ek motivasyonlar sağladığını düşünüyor.
Lidar teknolojisiyle ortaya çıkarılan kozmik düzen
Aguada Fénix, Mayaların yazı sisteminin şimdi icat edilmediği MÖ 1050 yılına kadar uzanıyor ve MÖ 700 civarında terk edilmiş. Bu nedenle yerleşim hakkında yazılı kayıtlar bulunmuyor. Bilim insanları, 2020 ile 2024 yılları ortasında bölgeyi hem kazılarla hem de havadan lazer darbeleriyle yeryüzünün imajını oluşturan lidar teknolojisini kullanarak inceledi.
Analizler, bu kozmogramın, kanallar, geçit yolları ve bir barajı içeren karmaşık bir yapılar sistemi kullanılarak oluşturulduğunu gösterdi. Bu yapılar, birbirini çaprazlayarak bir dizi haç hali oluşturuyordu. 9’a 7.5 kilometre boyutlarındaki kozmogramın büyüklüğü, araştırmacıların belirttiğine nazaran, daha sonraki Tikal ve Teotihuacan üzere Mezoamerika kentleriyle karşılaştırılabilir, hatta onlardan daha büyük.
Yapının merkezinde, arkeologların “E grubu” ismini verdiği küçük binalar ve platformlar bulunuyor. Bu alan, muhtemelen törensel manası olan nesneler içeren gömülü yığınlara sahipti. Bu yığınlar ortasında timsahı, kuşu ve muhtemelen doğum yapan bir bayanı temsil eden yeşil taş süslemeler, seramik kaplar ve pigmentler bulunuyor.
Arkeoloji profesörü ve çalışmanın baş araştırmacısı Takeshi Inomata, yazılı kayıtların olmaması nedeniyle kozmogramın tam manasını anlamanın güç olduğunu lakin dizaynında Güneş’in hareketinin yansıtıldığını belirtti. O devirde bu yerleşimi kullanan beşerler, kainatın kuzey-güney ve doğu-batı eksenlerine nazaran düzenlendiğini düşünüyordu. Doğu-batı ekseni, Güneş’in hareketiyle ve muhtemelen vaktin akışıyla da irtibatlıydı.
Inomata, inşaatçıların Aguada Fénix’i, daha sonraki Maya ve Aztekler için en kıymetli ritüel takvimi döngüsü haline gelen 260 günlük döngüyle ilişkilendirilen özel bir gündoğumu tarafına nazaran hizaladığını da ekledi. Bu durum, onların uzay ve vakit nizamının birbirine bağlı olduğunu düşündüklerini gösteriyor.
Sosyal hiyerarşi izi yok
Araştırmacılar, bu yerleşimde Guatemala’daki Tikal üzere daha sonraki Maya yerleşimlerinin bilakis, sosyal hiyerarşiye dair rastgele bir işaret bulamadı. Grup, Aguada Fénix’i inşa etmek için 1000’den fazla kişinin gerektiğini iddia ediyor. Bu devasa kozmogramı tasarlayanların ise, muhtemelen “uzmanlaşmış marifetlere ve astronomik müşahedelere, takvim hesaplamalarına dair bilgiye sahip önde gelen kişiler” olduğu düşünülüyor.
Her ne kadar Aguada Fénix’teki kanalların ziraî sulama için kullanılmadığı ve kozmogramın MÖ 700’de terk edildiğinde tamamlanmamış olduğu görülse de, bu keşif Mezoamerika tarihi hakkında değerli ipuçları sunuyor ve bu anıtsal mimarinin, güçlü yöneticilerin zorlaması yerine kolektif aksiyon yoluyla inşa edilmiş olabileceği tezini güçlendiriyor.
