Günümüzde İngilizce alfabesi 26 harften oluşuyor. Lakin çok da uzak olmayan bir geçmişte, bu alfabe 27 harfe sahipti ve çocuklara öğretilen tekerlemelerin bile kıymetli bir kesimiydi. Fakat bu harflerden biri vakit içerisinde kayboldu ve kaybolan bu gizemli sembol, “ve” manasına gelen & işareti, yani ampersand işaretiydi.

Bu sembol günümüzde hala yaygın olarak kullanılsa da, “&” sembolü çoğunlukla Ben & Jerry’s yahut Dungeons & Dragons üzere marka yahut söz kombinasyonlarına “ve” sözü yerine, şık ve ayırt edici bir görünüm katmak için tercih ediliyor. Lakin bu sembolün alfabedeki pozisyonu, yüzlerce yıllık bir tarihe sahip.

Ampersand’ın öyküsü, başka pek çok tarihi öge üzere, Romalılar ve Latince ile başlıyor. Latince’de “ve” manasına gelen söz “et” idi. Evvelden yazıcılar çabukla metinleri karalarken, bu iki harf (e ve t) sıklıkla birbiriyle birleşiyordu ve vakitle bu iki harfin birleşimi, günümüzdeki & haline benzeyen kendine mahsus bir ligatüre (iki harfin birleşimi) dönüştü.

Z’den sonraki 27. harf

Belgelenmiş en eski İngiliz alfabelerinin kimilerinde yer alan ampersand sembolü, çoklukla alfabenin sonunda, Z harfinden sonra geliyordu. Örneğin, 1000 yıldan daha uzun bir müddet evvel yaşamış İngiliz keşiş Byrhtferth tarafından tanımlanan çok eski bir İngiliz alfabesi, özgün 23 Latin harfinin yanı sıra, “&” sembolünü de içeriyordu.

Eski İngilizce’ye ilişkin kimi harfler yüzyıllar içinde kaybolup gitse de, ampersand 1800’lere kadar alfabenin bir kesimi olarak kalmayı sürdürdü. Bu devirde yaşayan öğretmenler ve okul çocukları, alfabeyi sayarken “…X, Y, Z” diye bitirmek yerine, gerisinden “&” ile devam ediyorlardı.

Ancak, sembolü söylem etme biçimleri de hayli enteresan bir ayrıntı sunuyor. “and, per se, and” (ve, kendi başına, ve) halindeki söylemi, günümüzde pek çok soruyu beraberinde getirebilir. Latince’de “per se” “kendi başına” manasına geliyor. O devirde, tek başına bir kelimeyi temsil eden harfler (“A” – “bir” yahut “I” – “ben” gibi) için bu söz ekleniyordu. Yani “and, per se, and” sözü temel olarak şunu demekti “ve, ki bu tek başına bir sözdür, ve” manasını taşıyordu. Yıllar geçtikçe bu uzun tabir, günümüzde sembol için kullanılan ampersand sözüne dönüştü.

Alfabeden çıkışın gizemi

Ancak ampersand’ın İngiliz alfabesinden tam olarak ne vakit yahut neden çıkarıldığı net olarak bilinmiyor. Doğrulanmamış bir teori, sembolün alfabeden düşüşünün, günümüzde çocuklara öğretilen ve tanınan bir melodi üzerine yazılmış olan çağdaş “ABC Şarkısı” ile irtibatlı olduğunu öne sürüyor. “&” sembolünü içermeyen bu müzik versiyonunun, 1835 yılında Amerikalı bir müzik yayıncısı tarafından telif hakkı alındığı biliniyor. Bu durumun, sembolün gözden düşmeye başladığı devirle birebir vakte denk gelmesi bir tesadüf olabilir mi? Yeniden de bu müziğin yaygınlaşması, sembolün hafızalardan silinmesinde değerli bir rol oynamış durumda…