İnsan beyninin görselleştirme yeteneği, yani “zihin gözü” ile ilgili çalışmalar sürat kazanmaya devam ediyor. Bilhassa birtakım insanların bu yetenekten büsbütün mahrum olduğunu (afantazi) keşfetmemiz, nörobilimcileri zihinsel imgelerin nasıl işlediğini derinlemesine araştırmaya yönlendirdi.

Bu alandaki son araştırmalardan biri, beynin, bir imgeyi hatırlarken odaklanma formuyla, imgeyi o anda izlerken odaklanma halinin birbirinden büsbütün farklı nöral sistemler kullandığını gösteriyor. PSL Üniversitesi’nden Anthony Clement ve Dr. Catherine Tallon-Baudry, beynin bu misyona neden farklı bir süreçle yaklaştığını anlamanın, afantazi üzere görselleştirme yeteneği farklı olan insanları çözmenin anahtarı olabileceğini düşünüyor.

Araştırmacılar, ortalarında coğrafya öğrencilerinin de bulunduğu 28 sağlıklı gönüllüyle bir deney gerçekleştirdi. İştirakçilerden, elektroensefalograf (EEG) aygıtı takılıyken, zihinlerinde Fransa haritasını canlandırmaları ve akabinde haritanın doğu yahut batı yarısına odaklanmaları istendi. Daha sonra kendilerine iki kentin ismi gösterildi ve zihinsel haritalarını kullanarak hangisinin Paris’e daha yakın olduğunu söylemeleri istendi.

Ayrıca iştirakçiler, fizikî olarak ekranda gösterilen iki noktayı kullanarak emsal bir vazife de yaptılar ve zihinsel harita misyonu ile ekrandaki görsel vazife ortasında geçiş yaptılar. Araştırmacılar, bu iki misyon sırasındaki beyin aktivitelerini karşılaştırdı.

EEG kayıtları, iştirakçilerin zihinsel haritanın ilgili bölgesine odaklandıklarında, beynin farklı bir bölgesinin aktive olduğunu gösterdi:

Fiziksel Odaklanma (Ekran): Dikkatin odaklanması, uzamsal dikkatin art kısımlarındaki değişimlerle ilişkilendirildi.

Zihinsel Odaklanma (Hafızadaki Harita): Uzamsal dikkatin odaklanması, beynin daha ön kısımlarındaki alfa dalgalarını modüle etti.

Özellikle zihinsel görselleştirme testi sırasında, beynin sol alt frontal girusundaki alfa bandı aktivitesi değişti. Evvelki çalışmalar, beynin bu ön kısmının lisan sürece ve içsel dikkat ile yakından alakalı olduğunu gösteriyordu. Bu durum, zihinsel bir manzaraya odaklanmanın, görsel algıdan fazla, içsel fikir ve lisan gibisi bir süreçle irtibatlı olabileceğine işaret ediyor.

Yazarlar, bu çalışmanın zihin gözündeki uzamsal dikkatin, “görsel algıyla tıpkı hudut sistemlerini kullanıp kullanmadığını” test etmeyi amaçladığını belirtiyor. Çalışmanın genel sonucu ise epey çarpıcı. Zihinsel imgelemedeki uzamsal dikkat, görsel-uzamsal dikkatle tıpkı sistemlere dayanmıyor. Bu ayrışma, beynin hem hatırlama hem de görme süreçlerinde ne kadar esnek ve karmaşık olduğunu anlamamız açısından son derece değerli.