Gecenin bir yarısı uyku tutmadığında ya da huysuz bir çocuğu uyutmaya çalışırken aklınıza “Bir insan uykusuzluğa en fazla ne kadar dayanabilir” sorusu gelmiş olabilir. Aslında günümüzde bu sorunun net ve resmi bir karşılığı bulunmuyor. Guinness Dünya Rekorları, iştirakçilere önemli ziyanlar verebileceği gerekçesiyle bu kategoride rekor tescil etmeyi yıllar evvel bıraktı.
Bilimsel deneyler ise, uzun vadeli uykusuzluğun paranoya, halüsinasyon, hafıza kaybı ve hatta felç yahut diyabet üzere kronik rahatsızlıklara kapı araladığını açıkça gösteriyor. Tekrar de tıp dünyasının ve ebeveynlerin tüm ikazlarına karşın sonları zorlayanlar yok değil.
Bu alandaki en meşhur kıssa, 1963 yılında bir okul projesi için uykusuz kalmaya karar veren 16 yaşındaki Randy Gardner’a ait. Randy ve arkadaşı Bruce McAllister, başlangıçta uykusuzluğun “paranormal yetenekler” üzerindeki tesirini incelemek istedi fakat bu fikir pek gerçekçi gelmeyince odağı bilişsel performansa çevirdiler. Yazı tipe atıldı ve “denek” olma misyonu Randy’ye düştü. Stanford Üniversitesi’nden uyku araştırmacısı Dr. William Dement’in de iştirakiyle, bu kolay okul deneyi bir anda tıp dünyasının yakından takip ettiği bilimsel bir gözleme dönüştü.
Zihne sürülen zımpara kağıdı: Adım adım çöküş
Ekip, Randy’yi uyanık tutmak için her yolu denedi. Basketbol ve langırt oynattılar, tuvalete gittiğinde bile kapının gerisinden onunla konuşarak uyuklamasını engellediler. Deneyin birinci günü sakin geçse de ikinci gün Randy eşyaları dokunarak tanımakta zorlanmaya başladı. Üçüncü gün huysuzlaştı, tekerlemeleri söyleyemez hale geldi. Asıl fırtına ise dördüncü gün koptu ve Randy, kendisini ünlü bir Amerikan futbolcusu sandığı birinci ağır halüsinasyonlarını görmeye başladı. İlerleyen günlerde konutun içinde orman yolları gördüğünü argüman ediyordu. Randy, yıllar sonra o anları “Zihnime zımpara kağıdı sürülüyor üzereydi; bedenim bir formda çalışmaya devam ediyordu fakat zihnim büsbütün bitmişti” diyerek anlattı.
Deneyin sonuna hakikat Randy’nin konuşmaları yavaşladı, sözler ağzında gevelenmeye başladı. Bir cümleye başlıyor lakin ortasında ne diyeceğini ya da nerede olduğunu unutuyordu. Enteresan bir halde, tüm bu zihinsel çöküşe karşın hala üzücü sayılmayacak seviyede masa tenisi oynayabiliyordu.
11 günün (264 saat) sonunda deney bittiğinde, Randy tam 14 saat uyudu. Bilim insanları bu süreçte beynin çok enteresan bir savunma sistemi geliştirdiğini fark etti: Beynin birtakım kısımları, Randy uyanıkken kısa periyodik “şekerlemeler” yaparak kendini dinlendiriyordu. Yani beyin, büsbütün kapanmak yerine bölge bölge nöbetleşe uyuyarak hayatta kalmayı başarmıştı.
Randy’den sonra bu rekoru 18 güne kadar çıkaranlar olsa da Guinness’in kararı sabit kaldı. Bugün hala uykusuzluk rekoru kırmak isteyen meraklılar çıksa da bilim net konuşuyor: Uykusuzlukla geçen her saat, beynin gerçeklikle bağını koparan tehlikeli bir seyahate dönüşüyor.
