Genelde Dünya’yı ve uzayı birbirine komşu ancak sonları aşikâr iki başka bölge üzere hayal ederiz. Fakat bilimsel bilgiler, bu hududun aslında ne kadar geçirgen olduğunu ve iki tarafın sandığımızdan “çok daha samimi” olduğunu gösteriyor.
Her gün tonlarca göktaşı tozu gezegenimize yağarken, Dünya’nın atmosferinden kaçan gazlar da uzayın derinliklerine süzülüyor. Hatta bu süzülen gaz parçacıklarının büyük bir kısmının aslında çok yakın bir adrese, Ay’a ulaşıyor. Bu keşif, gelecekteki Ay üsleri ve beşerli keşif misyonları için hayati bir kaynak bulmuş olabileceğimiz demek.
Ay’ın oluşum öyküsü epeyce hareketli bir geçmişe sahip. Bilim dünyası, Ay’ın genç Dünya ile Mars büyüklüğündeki “Theia” isimli bir cismin çarpışması sonucu oluştuğuna inanıyor. Bu benzerlik nedeniyle Ay ve Dünya’nın kimyasal yapısı birbirini andırsa da, Ay oluşurken “uçucu elementler” dediğimiz azot üzere hafif unsurların birçoklarını kaybetti. Lakin değişik bir biçimde, Apollo vazifeleri sırasında toplanan Ay toprağında bu elementlere rastlandı. Uzun müddet bu durumun güneş rüzgarlarından kaynaklandığı düşünülse de, güneş rüzgarları yüklü olarak hidrojenden oluştuğu için oradaki yüksek azot ölçüsünü tek başına açıklamaya yetmiyordu. Karşılık ise her gün soluduğumuz havada gizli.
Atmosferin Ay’a uzanan zımnî yolu
Dünya’nın güçlü manyetik alanı aslında atmosferimizi koruyan sağlam bir kalkan vazifesi görüyor. Fakat bu manyetik alan, Güneş’ten gelen baskı nedeniyle kusursuz bir küre değil ve Güneş tarafında basık, art tarafta ise milyonlarca kilometre uzayan dev bir kuyruk halini alıyor. “Manyetik kuyruk” (magnetotail) olarak isimlendirilen bu yapı, atmosferimizden kaçan atomlar için Ay’a giden bilinmeyen bir otoyol fonksiyonu görüyor. Rochester Üniversitesi’nden araştırmacıların hazırladığı yeni simülasyonlar, Ay’ın dolunay evresine yaklaştığı ve Dünya’nın ardına geçtiği anlarda bu manyetik kuyruğun içine girdiğini gösteriyor. İşte tam o sırada, Dünya atmosferinden kopan parçacıklar direkt Ay yüzeyine ekiliyor.
Bu modelleme, şaşırtan bir öbür gerçeği daha gün yüzüne çıkardı: Manyetik alanın varlığı, parçacıkların Ay’a transferini, manyetik alanın hiç olmadığı bir senaryoya nazaran çok daha verimli hale getiriyor. Yani manyetik alanımız atmosferi korurken, bir yandan da bir kısmını direkt Ay’a gerçek “pompalıyor”. Bu durum yalnızca Ay için değil, Mars üzere gezegenlerin atmosferlerini milyarlarca yıl evvel nasıl kaybettiğini ve bir gezegenin ömrü destekleme potansiyelini neyin belirlediğini anlamamız için de dayanılmaz bir ipucu sunuyor.
Ay yüzeyi aslında bir nevi “Dünya arşivi” üzere çalışıyor. Yalnızca atmosferimizi değil, 66 milyon yıl evvel dinozorları yok eden dev meteor çarpışmasıyla uzaya fırlayan yer kabuğu modüllerini ve hatta insanların geride bıraktığı onlarca poşet atığı da bünyesinde barındırıyor olabilir. Gelecekte Ay’a yerleşecek olan astronotlar, Dünya’dan oksijen ve azot taşımak yerine, milyonlarca yıldır kendi gezegenlerinden oraya taşınan bu doğal kaynakları yerinde kullanarak hayatlarını sürdürebilirler.
