Gökbilim dünyasında yirmi yılı aşkın müddettir devam eden tartışma, NASA’nın yeni yöneticisi Jared Isaacman’ın açıklamalarıyla tekrar gündemde. “Plüton bir gezegen mi, yoksa değil mi?” sorusu, bilim etraflarını ve uzay meraklılarını ikiye bölen bir sorun olmayı sürdürüyor.
Isaacman, Plüton’a “gezegen” unvanının geri verilmesi gerektiğini savunarak mevzuyu tekrar kamuoyunun dikkatine sundu. Plüton’un serüveni 18 Şubat 1930’da, Amerikalı gökbilimci Clyde W. Tombaugh’un keşfiyle başlıyor. On yıllar boyunca Güneş Sistemi’nin dokuzuncu üyesi olarak kabul edilen bu uzak dünya, 2000’li yılların başında farklı bir süreç yaşadı. Gökbilimciler, Neptün’ün ötesinde Plüton’a benzeri boyutlarda birçok yeni obje keşfetti. Bilhassa 2005 yılında bulunan ve Plüton’dan daha kütleli olduğu anlaşılan Eris, mevcut sistemin sorgulanmasına neden oldu. Bu karmaşayı çözmek isteyen Uluslararası Astronomi Birliği, 2006 yılında gezegen tarifini güncelleyerek Plüton’u “cüce gezegen” sınıfına indirdi.
Aslında bu durum bilim tarihinde bir birinci değil. 1801’de keşfedilen Ceres de başlangıçta gezegen sayılmış, lakin emsal yörüngede çok sayıda obje bulununca elli yıl sonra bu unvanını kaybetmişti. Bugün bir gök cisminin gezegen sayılması için üç temel kuralı karşılaması gerekiyor: Güneş’in etrafında dönmeli, global bir biçim alacak kadar kütleli olmalı ve yörüngesindeki öteki komşularını temizleyerek o bölgedeki baskın güç haline gelmeli.
Tartışmaların odağındaki kritik madde
Plüton, birinci iki koşulu yerine getirse de üçüncü unsurda sınıfta kalıyor. Yörüngesi Neptün ile kesişen Plüton, Kuiper Kuşağı ismi verilen bölgedeki binlerce objeyle benzeri bir yolu paylaşıyor. Bu durum onu yörüngesinin hakimi değil, kalabalık bir kümenin kesimi yapıyor. Lakin Isaacman ve birtakım siyasetçiler bu tarifin kusurlu olduğu fikrinde. Hatta bu isimler, keşfin bir Amerikalı tarafından yapılmış olmasına atıfta bulunarak mevzuyu bir nevi itibar problemi olarak görüyor.
Ünlü oyuncu William Shatner üzere isimler durumun siyasi kararlarla düzelmesini beklese de, uzaydaki objelerin tarifi politik hudutlardan çok bilimsel datalara dayanıyor. Tartışmalar hangi istikamete evrilirse evrilsin, bu ortada Plüton da uzak ve soğuk köşesinde kendi döngüsünü sürdürmeye devam ediyor.
