Milyonlarca yıl evvel gökyüzünde süzülen 70 santimetrelik dev yusufçukların neden ortadan kaybolduğunu hiç düşündünüz mü? Uzun vakittir bilim dünyası, bu devasa canlıların yok oluşunu atmosferdeki oksijen düzeyinin düşmesine bağlıyordu. Karbonifer Devri’nde bugünkünden neredeyse yarısı kadar fazla olan oksijen ölçüsünün, bu büyük gövdelerin hayatta kalması için temel koşul olduğu varsayılıyordu.
Ancak Pretoria Üniversitesi’nden Dr. Edward Snelling ve grubunun yaptığı aktüel araştırmalar, tabiat tarihinin bu en bilinen teorilerinden birini kökten sarsmaya aday görünüyor.
Böceklerin memeliler üzere akciğerleri bulunmuyor; bunun yerine oksijeni dokulara ileten “trakeol” isimli ince tüp sistemlerini kullanıyorlar. Eski inanışa nazaran, oksijen azaldığında bu tüpler devasa gövdeleri beslemeye yetmiyordu. Ama 44 farklı böcek çeşidi üzerinde yapılan ayrıntılı incelemeler, bu sistemin uçuş kaslarında kapladığı alanın sadece yüzde 1 düzeyinde kaldığını kanıtladı.
Bu bilgiyi memelilerin kalp kaslarındaki kılcal damar yoğunluğuyla kıyasladığımızda, böceklerin aslında teneffüs kapasitelerini artırmak için bedenlerinde hala devasa bir boş alana sahip olduklarını anlıyoruz. Yani evrimsel süreçte böceklerin büyümesini engelleyen fizikî bir teneffüs sonu aslında bulunmuyordu. Şayet tek mani oksijen olsaydı, bu canlılar sistemlerini genişleterek devasa boyutlarını pekala koruyabilirdi.
Gökyüzündeki amansız rekabet istikrarları bozdu
Peki, oksijen ölçüsü hala yüksekken bu devasa kanatlılar neden küçülmek zorunda kaldı? Araştırmacılar, yaklaşık 135 milyon yıl evvel, yani Kretase Devri’nde enteresan bir kırılma noktası tespit etti. O periyotta atmosferde çokça oksijen bulunmasına karşın böcekler eski heybetli hallerine hiç dönmedi. Bilim insanları bu durumun asıl sebebinin çevresel faktörlerden çok, gökyüzünün yeni sahipleriyle girilen rekabet olduğunu savunuyor.
Kuşların ve uçan sürüngenlerin sahneye çıkması, hantal ve dev böcekler için gökyüzünü inançlı bir yer olmaktan çıkardı. Avcıların pençelerinden kurtulmak için daha kıvrak, daha küçük ve hareket kabiliyeti yüksek olmak hayatta kalmanın temel anahtarı haline geldi.
Günümüzün küçük ve süratli böcekleri, aslında milyonlarca yıl süren bir hayatta kalma savaşının ve çeviklik odaklı evrimin başarılı birer temsilcisi olarak karşımızda duruyor.
