Uzayın derinliklerinde keşfedilen gök cisimleri her geçen gün yeni soruları beraberinde getirirken, TOI-5205 b kodlu ötegezegen bilim dünyası için tam bir bilmece haline geldi. Kendi yıldızının yanında devasa kalan boyutu nedeniyle “yasak gezegen” olarak anılan bu gaz devi, son müşahedelerle astronomların mevcut teorilerini zorlamaya başladı.
Jüpiter’den biraz daha büyük olan bu gezegen, kendisinden yalnızca dört kat büyük bir yarıçapa sahip küçük bir kırmızı cüce yıldızın etrafında dönüyor. Ortalarındaki kütle oranı o kadar sıra dışı ki gezegen, yıldızının kütlesinin yaklaşık yüzde 0,3’üne sahip; bu durum kırmızı cüce yörüngesinde dönen tüm bilinen gezegenler ortasında bir rekoru temsil ediyor.
James Webb Uzay Teleskobu ile yapılan hassas müşahedeler, gezegenin atmosferinden süzülen ışığı tahlil ederek kimyasal yapısını ortaya çıkardı. Astronomi dünyasında hidrojen ve helyum dışındaki tüm elementlere “metal” deniliyor. Olağan bir yıldız sisteminde, yıldız oluşurken etrafındaki hidrojen ve helyumun birçoklarını yuttuğu için gezegenlerin yıldızlarına nazaran daha yüksek “metalliğe” sahip olması beklenir. Lakin TOI-5205 b bu kuralı da devre dışı bırakmış durumda. Elde edilen bilgiler, gezegenin atmosferindeki metal oranının kendi yıldızından çok daha düşük olduğunu gösteriyor. Bu tablo, şimdiye kadar incelenen hiçbir gaz devinde rastlanmamış bir senaryo olarak kayıtlara geçti.
Atmosferin derinliklerindeki gizem
Bilim insanları bu tuhaf durumu açıklayabilmek için gelişmiş matematiksel modellemelere başvurdu. Araştırma takımı, ağır elementlerin gezegenin oluşumu sırasında merkeze hakikat göç ettiğini ve şu an gezegenin iç kısmıyla atmosferinin birbirine karışmadığını iddia ediyor. Carnegie Bilim Enstitüsü’nden Shubham Kanodia, gezegenin toplam kütlesine bakıldığında bekledikleri metal oranının atmosferde görülmediğini belirtti. Kanodia’ya nazaran bu durum, ağır elementlerin derinlere gömüldüğüne işaret ediyor. Sonuç olarak ortaya karbon bakımından varlıklı, oksijen bakımından ise epey yoksul, alışılmadık bir atmosfer yapısı çıktı.
Gezegenin toplam metal yoğunluğu, yalnızca atmosferindeki ölçünün yaklaşık 100 katı kadar olsa da TOI-5205 b tekrar de bir unsur imza attı ve bilinen tüm gaz devleri ortasında en düşük atmosferik metalliğe sahip gezegen unvanını aldı. Yeniden de atmosfer büsbütün saf hidrojen ve helyumdan oluşmuyor; içinde metan ve hidrojen sülfür üzere moleküller de barınıyor. Birmingham Üniversitesi’nden Anjali Piette, bu gezegenin yıldızından daha düşük metalliğe sahip olmasının, dev gezegenlerin oluşum sürecine dair bilgilerimizi güncelleyeceğini vurguladı.
The Astronomical Journal’da yayımlanan bu bulgular, bir yıldızın hayatının birinci evrelerinde dev gezegenlerin nasıl şekillendiğine dair yeni sorular doğuruyor. TOI-5205 b ise, hem boyutu hem de gizemli kimyasıyla gökyüzünde tek başına parlamaya devam ediyor.
