Fizik derslerinde yerçekimini çoklukla sabit bir sayı olarak öğrensek de gerçek dünya bu kadar tertipli bir yapıya sahip değil. Elinizden düşen bir anahtarın her vakit yere hakikat hareket ettiği gerçeği değişmese de; bu düşüşün suratı üzerinde durduğunuz toprağın derinliklerindeki kütle yoğunluğuna nazaran mikroskobik seviyede değişiyor.
Gezegenimiz kusursuz bir bilye üzere pürüzsüz olmadığından, yerçekimi de bölgeden bölgeye farklılık gösteren, adeta dalgalı bir deniz üzere davranır. Çağdaş bilim, hassas ölçümlerle bu görünmez haritayı çıkardığında karşımıza çıkan tablo, bizi Peru’nun karlı doruklarından Kanada’nın derin çukurlarına kadar uzanan şaşırtan bir seyahatine çıkarıyor.
Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü, merkezkaç kuvveti nedeniyle ekvator bölgesinin yavaşça dışarı yanlışsız şişmesine yol açıyor. Bu geometrik bozukluk, yerçekimi kuvvetini de direkt etkileyen bir etken. Ekvatorda duran bir insan, gezegenin merkezindeki ana kütleden, kutuplarda duran birine nazaran daha uzaktadır. Ara arttıkça çekim gücü zayıfladığı için kutuplara gitgide tartıdaki sayıların küçük bir ölçü yükseldiğini görürsünüz. Bu durum yalnızca yükseklikle de sonlu değil; yerkabuğunun altındaki devasa magma akıntıları ve ağır metal yatakları, mahallî çekim gücünü daima olarak tekrar şekillendirir.
Kanada’nın “hafiflik” gizemi
NASA’nın GRACE uyduları tarafından yapılan araştırmalar, Kanada’nın Hudson Körfezi bölgesinde yerçekiminin şaşırtıcı derecede düşük olduğunu kanıtladı. Bu durumun kökeni binlerce yıl öncesine, Son Buzul Çağı’na dayanıyor. Bölgeyi bir vakitler kaplayan kilometrelerce kalınlıktaki buz katmanları, altındaki toprak kütlesini adeta ezip kenarlara gerçek itti. Buzlar eriyip gitse de yerkabuğu şimdi eski formuna tam olarak dönemediği için bölgedeki kütle yoğunluğu hala düşük kalmaya devam ediyor.
Benzer bir “zayıf çekim” alanı Porto Riko Çukuru’nda da gözlemleniyor lakin buradaki neden, okyanus tabanındaki kabuk kalınlığının düzensizliğinden kaynaklı.
Tartıda en düşük sayısı nerede görürsünüz?
Hafiflemek isteyenlerin aklına birinci olarak Everest üzere yüksek tepeler gelse de bilimsel bilgiler farklı bir adresi işaret ediyor. Yapılan hassas ölçümler sonucunda, Dünya üzerinde yerçekimi ivmesinin en düşük olduğu noktanın Peru’daki Nevado Huascarán Dağı olduğu saptandı. Dağın ekvatora yakın pozisyonu, yüksekliği ve bölgedeki lokal kütle anomalileri birleşince ortaya saniyede 9,7639 metrelik bir ivme kıymeti çıkıyor. Bu fark her ne kadar günlük hayatta hissedilmese de, bilim dünyası için kozmosun ne kadar sistemsiz ve büyüleyici bir işleyişe sahip olduğunun en net delillerinden biri.
