Uzay boşluğunda süzülen devasa bir kütleye baktığımızda, onun bir gezegen mi yoksa sönük kalmış bir yıldız mı olduğunu anlamak her vakit göründüğü kadar kolay değil. Astronomi dünyası uzun vakittir bu ayrımı yaparken belli tartı hudutlarına güvense de James Webb Uzay Teleskobu’ndan gelen son bilgiler, ezberlenmiş tüm bu tarifleri sarstı.
Artık bir gök cisminin kimliğini belirleyen şey yalnızca terazideki tartısı değil, şahsen nasıl dünyaya geldiğiyle ilgili. Kainattaki bu karmaşanın odağında aslında iki temel oluşum kıssası zımnî. Kahverengi cüceler dediğimiz yapılar, aslında bir yıldız olma hayaliyle yola çıkıp büyük bir gaz bulutunun kendi içine çökmesiyle meydana geliyor. Lakin parlamaya yetecek kadar husus toplayamadıkları için çekirdeklerindeki hidrojen füzyonunu asla başlatamıyorlar. Öbür yanda ise gezegenler var. Onlar, tıpkı sistemimizdeki devler üzere, toz ve kaya modüllerinin yavaş yavaş birikmesiyle, yani tabiri caizse “mutfakta” sıfırdan inşa edilerek devasa gaz kütlelerini üzerine çekiyor.
29 Cygni b: Hudutta yürüyen dev
Bilim insanlarının mercek altına aldığı 29 Cygni b isimli obje, tam olarak bu iki dünyanın hudut çizgisinde. Jüpiter’in kütlesinden 15 kat daha ağır olması, eski kurallara nazaran onun bir kahverengi cüce sayılması için ziyadesiyle kafiydi. Ama James Webb’in hassas gözleri bu dev kütlenin derinliklerine indiğinde, karşımıza apayrı bir görünüm çıktı. Bu dev kütledeki ağır elementlerin yoğunluğu, onun bir gaz bulutunun apansız çökmesiyle değil, katı bir çekirdeğin etrafında şekillenerek büyüdüğünü net bir halde ispatladı.
Özellikle objenin yörüngesi incelendiğinde, mesken sahibi yıldızın dönüş ekseniyle sergilediği kusursuz ahenk dikkat çekiyor. Bu hizalanma, tıpkı güneş sistemimizdeki gezegenler üzere, 29 Cygni b’nin de bir disk içindeki tozların birleşmesiyle oluştuğunu doğrulayan en büyük delillerden biri.
Johns Hopkins Üniversitesi’ndeki araştırmacıların ulaştığı bu sonuç, uzaydaki devlere bakış açımızı büsbütün değiştirmeeye aday. Görünüşe nazaran artık gök cisimlerine isim koyarken yalnızca kütlelerine bakmak yetmeyecek; onların çocukluk yıllarında hangi yollardan geçtiğini de sorgulamamız gerekecek.
