Modern fizik dünyası, bugünlerde “müon” ismi verilen gizemli bir atom altı parçacığın peşinden gidiyor. Bu parçacık, aslında bildiğimiz elektronun daha ağır bir kuzeni üzere davranıyor fakat manyetik özellikleri bilim insanlarının tüm hesaplarını altüst ediyor.
“Temel Fizikte Atılım Ödülü”ne layık görülen bu büyük keşif süreci, yalnızca laboratuvarlarda geçmedi; New York’tan yola çıkan devasa bir mıknatısın okyanusları ve ırmakları aşarak Illinois’e taşındığı, içinde UFO söylentilerinin ve fırtınaların olduğu harikulade bir serüvene dönüştü. Bilim insanları, cihanın işleyişine dair kuralları baştan yazmak için bu 17 tonluk dev halkayı 5 bin kilometre öteye taşımayı göze aldı.
Fizikçilerin “g-2” olarak isimlendirildiği bu durum, aslında bir nevi “evrenin sağlamasını yapmak” manasına geliyor. Şayet her şey bildiğimiz kurallara nazaran ilerleseydi, müonun manyetik ölçümleri tam olarak 2 bedelini vermeliydi. Ancak boşluktan bir görünüp bir kaybolan hayalet parçacıklar bu denklemi bozuyor ve ortaya baş karıştırıcı bir sapma çıkıyor.
Brookhaven Ulusal Laboratuvarı’nda yapılan birinci testler teorik hesaplarla uyuşmayınca, fizikçiler heyecan verici bir ihtimalle baş başa kaldı: Sanki standart modelin ötesinde, şimdi keşfetmediğimiz farklı bir fizik mi vardı?
17 tonluk “hassas yolcu”
Brookhaven’dan gelen bilgiler çok değerli olsa da daha kesin bir sonuç için çok daha saf bir müon demetine muhtaçlık duyuldu. Bu imkan New York’ta değil, Illinois’teki Fermilab’da mevcuttu. Lakin Fermilab, Brookhaven’ın sahip olduğu eşsiz elektromanyetik depolama halkasına sahip değildi. Sıfırdan bir halka inşa etmek hem inanılmaz değerliydi hem de yıllar sürecek bir emek demekti. Çözüm ise çılgınca oldu: 17 ton tartısındaki, 15 metre çapındaki devasa mıknatısı tek kesim halinde Illinois’e taşımak…
Bu halka yalnızca ağır bir metal yığını değil; içindeki bobinler o kadar hassas ki taşıma sırasında 3 milimetreden fazla esnemesi aygıtın büsbütün çöp olması manasına geliyordu. Karayoluyla gitmek, yol üzerindeki her trafik ışığını ve ağacı kesmek demekti. Helikopter fikri ise sarsıntı ve yakıt pürüzüne takılınca geriye tek bir inançlı yol kaldı: Suyun gücünü kullanmak.
UFO söylentileri ve fırtınalı denizler
2013 yazında başlayan “Büyük Hamle” operasyonu, halk ortasında beklenmedik bir paniğe yol açtı. Mıknatıs, limana götürülmek üzere gece yarısı yağmur altında yola çıkarıldığında, görenler Brookhaven’da saklanan bir UFO’nun gizlice kaçırıldığını sandı. Proje sözcüsü Chris Polly, meraklı kalabalığa bunun bir uzay gemisi olmadığını, yalnızca dev bir mıknatıs olduğunu açıklamak zorunda kaldı. Hatta kimileri, mıknatısın etraftaki otomobilleri içine çekip çekmeyeceğini sorarak kaygısını lisana getirdi.
Liman seyahatinin akabinde dev halka bir mavnaya yüklendi ve ABD’nin doğu kıyısı boyunca güneye, Florida’ya yanlışsız yelken açtı. Lakin seyahat hiç de sakin geçmedi. Florida açıklarında oluşan bir tropikal fırtına rotanın üzerine hakikat ilerleyince grup adeta vakitle yarıştı. Kaptan fırtınaya yakalanmamak için tam gaz ilerleyerek halkayı sağ salim Meksika Körfezi’ne, oradan da Mississippi Nehri’ne ulaştırdı. 5 bin 150 kilometrelik bu destansı seyahat boyunca ırmak kenarındaki kasabalarda beşerler ellerinde sandalyelerle bu dev yapının geçişini kutlamalarla izledi.
Yolun sonu ve yeni bir başlangıç
Yolculuğun son 50 kilometresi Chicago banliyölerinde gerçekleşti. İki büyük otoyol gece saatlerinde büsbütün trafiğe kapatıldı ve halka nihayet Fermilab’daki yeni yuvasına ulaştı. 2015’ten itibaren yine data toplamaya başlayan bu muazzam aygıt, geçtiğimiz yıl sonuçlarını açıkladı ve müonun manyetik momentini daha evvel görülmemiş bir hassasiyetle ölçtü.
Bugün hala teorisyenler ile deneyciler ortasında tatlı bir çekişme sürse de Brookhaven’dan Fermilab’a uzanan bu macera, bilimin bazen yalnızca kağıt üzerinde değil, devasa bir lojistik operasyonuyla da yapıldığını tüm dünyaya gösterdi.
