Atlantik Okyanusu’nun dalgaları ortasında, 5 Aralık 1872 günü büsbütün sessizliğe bürünmüş bir ticaret gemisi ilerliyordu. Dei Gratia isimli İngiliz gemisinin mürettebatı, Azores Adaları yakınlarında başıboş formda süzülen bu teknede aksi giden bir şeyler olduğunu çabucak fark etti.
Yaklaştıklarında karşılaştıkları görüntü, Mary Celeste isimli bu Amerikan gemisinde tek bir insanın bile kalmadığı tarafındaydı. Kaptan Benjamin Briggs, eşi, küçük kızı ve yedi kişilik tecrübeli mürettebat artlarında hiçbir iz bırakmadan yok olmuştu. Güverteye ayak basan denizciler, geminin kargosunun açılmamış olduğunu ve insanların özel eşyalarının yerli yerinde durduğunu gördü. Rastgele bir çatışma ya da arbede izine rastlanmaması, bu insan gizemini daha da derinleştirdi. Denizciler güya bir anda ortadan kaybolmayı seçmişti.
Bu ürpertici olay, yıllar boyunca denizcilik efsanelerinin en tanınan gereci haline geldi. Akla gelebilecek her türlü ihtimal masaya yatırıldı; isyanlar, salgın hastalıklar, acımasız korsanlar ve hatta doğaüstü varlıklar bu kayboluşun sorumlusu olarak gösterildi. Fakat tanınan öykülerin ötesine geçen çağdaş bilim, yakın vakitte bu asırlık bilmeceyi çözebilecek epey mantıklı bir fizikî açıklama getirdi. Yanıt, gizemli güçlerde değil, geminin ambarında gizliydi.
Varillerden sızan tehlike
New York limanından ayrılan Mary Celeste, Avrupa’ya ulaştırmak üzere 1.700’den fazla saf etanol varili taşıyordu. Olay sonrasındaki inceleme kayıtları, bu varillerden dokuz adedinin büsbütün boşaldığını açıkça ortaya koyuyor. Portekiz yakınlarındaki daha sıcak sulara ulaşıldığında, New York’un dondurucu havası geride kalmıştı. Havanın ısınmasıyla birlikte, fırtına tasasıyla sıkı sıkıya kapatılan ambardaki ahşap varillerden sızan yaklaşık 300 galon uçucu etanol, kapalı alanda ölümcül bir gaz bulutuna dönüştü. Zira bu unsur, 13 dereceyi geçen sıcaklıklarda havayla temas ettiğinde kolaylıkla parlayabilen bir karaktere sahipti. Artık patlamayı tetiklemek için ambar içinde ufak bir kıvılcım bile kafiydi.
Geçmiş periyotlarda uzmanlar, gemide yahut varillerde hiçbir yanma, is ya da kömürleşme izi bulunmadığı için bu ihtimali büsbütün reddetmişti. Ama laboratuvar ortamında gerçekleştirilen yeni araştırma sonuçları bu yaklaşımı temelden değiştirdi. University College London bilim insanlarının 2006’daki çalışmalarının akabinde, Manchester Üniversitesi araştırmacıları da gerçek ahşap ve etanol kullanarak bu şartları yine simüle etti.
Okyanus koşullarının ve sıcaklığın birebir uygulandığı bu yeni maket deneyinde, ambarda biriken gazın ateşlenmesiyle saniyeler içinde 2.000 derecelik mavi bir alev topu oluştu ve tıpkı süratle yok oldu. Tıpkı çağdaş mutfaklarda şeflerin yemekleri yüksek ateşle anlık olarak parlatması üzere, bu yangın da yalnızca havadaki gazı yaktı. Bu yüzden ahşap yüzeylerde en ufak bir tahribat oluşmadı, geride hiçbir is lekesi bile kalmadı.
Araştırma takımı, karanlık ambarda apansız parlayan bu devasa mavi ışığın ve basınçla yerinden fırlayan ağır ambar kapaklarının gemidekileri dehşete düşürdüğüne inanıyor. Ne olduğunu kavrayamayan ve geminin havaya uçacağını düşünen Kaptan Briggs ve grubu, panik içinde çabucak kurtarma filikasına bindi. Büyük ihtimalle, ana gemiye bağladıkları halatın kopması sonucu okyanusun ortasında çaresiz kaldılar ve dalgaların ortasında kayboldular.
Bilim dünyası yeni bulgular gelene dek temkinli kalmayı seçse de, Mary Celeste efsanesinin gerisinde doğaüstü güçlerin değil, ambar tabanındaki kimyasal bir sızıntının olduğu ihtimali artık çok daha güçlü.
