Sabah kalktığında yatağını toplamayı erteleyen ya da çarşaf değiştirmeyi son ana bırakanlar için bu haber pek iç açıcı olmayabilir. Yeni arkeolojik bulgular, tarih öncesi avcı-toplayıcıların uyku alanlarını bugünün insanından çok daha titiz bir disiplinle yönettiğini ortaya koyuyor. Dahası, bu alışkanlığın kökleri tam 200 bin yıl öncesine dayanıyor.
Güney Afrika’daki Hudut Mağarası (Border Cave), erken insan cinslerinin kültürel evrimini anlamak açısından uzun müddettir arkeologların başvurduğu kıymetli alanlardan biri. Yaklaşık 220 bin yıldan 43 bin yıl öncesine kadar insanlara mesken sahipliği yapan bu kaya sığınağında bulunan altı farklı antik yatak kalıntısının yaşları 43 bin ile 161 bin yıl ortasında değişiyor. Mağaradaki kimi materyallerin izi ise daha da geriye, 200 bin yıl öncesine kadar sürülebiliyor.
Eski yatağı yak, yerine yenisini ser
Mağara sakinleri yatak imalinde mısır, darı ve şeker kamışı üzere geniş bir ot familyasından yararlanmış. Birtakım katmanlarda hasır otları ve killi toprağa da rastlandı; lakin kilin şuurlu olarak mı serildiği yoksa vakitle kayaların aşınmasıyla mı oraya karıştığı şimdi netlik kazanmış değil.
Araştırmanın en dikkat alımlı bulgusu, incelenen tüm yatakların kalın bir kül katmanı üzerine inşa edilmiş olması. Cetlerimiz eskiyen ot minderlerini tertipli aralıklarla yakıyor, oluşan küllerin üzerine taze otlar sererek yatak alanını yeniliyordu. Bu döngü mağara yerinde katmanlar halinde okunabiliyor; arkeologlar bu rutinin yaklaşık 200 bin yıl boyunca hiç bozulmadan sürdürüldüğünü belirtiyor.
Peki neden daima külün üzerine? Araştırmacılara nazaran cevap hayli pratik: Kül, haşereleri ve ısırgan böcekleri uyku alanından uzak tutan doğal bir bariyer fonksiyonu görüyordu. Ateşin bu gayeyle, yani mesken yönetimi ve hijyen için kullanılması, soyut niyet ve sembolik davranışların birinci izlerinin ortaya çıkmasından çok önceye tarihleniyor. On binlerce yıl boyunca jenerasyondan jenerasyona aktarılan bu alışkanlık, sistemli bir uyku alanına duyulan muhtaçlığın insan evriminin ne kadar erken bir kesimi haline geldiğini gözler önüne seriyor.
