Felsefe tarihinin en gizemli isimlerinden biri olan Empedokles, binlerce yıl sonra çağdaş dünyayı bir defa daha şaşırtmayı başardı. Ateş, hava, su ve toprak elementlerinin babası sayılan filozofun, vakte yenik düştüğü sanılan edebi mirası Kahire’deki bir enstitünün arşivinde tekrar hayat buldu.
Uzman bir araştırma grubu, Fransız Şarkiyat Arkeolojisi Enstitüsü’nde unutulmuş 2 bin yıllık papirüs modüllerini incelediğinde, daha evvel hiç görülmemiş 30 yeni dizeyle karşılaştı. Bu keşif, antik ideolojiye dair bildiklerimizi temelden sarsacak nitelikte bir gelişme olarak kayıtlara geçmiş durumda.
“P.Fouad inv. 218” koduyla saklanan bu antik evrakların gerçek kimliğini doğrulamak hiç de kolay olmadı. Liège Üniversitesi’nden papirolog Nathan Carlig, 2017 yılında tespit edilen bu modüllerin üzerindeki yazıları çözmek için yıllarca emek verdi. Bu çalışma sonucunda, filozofun en değerli yapıtı kabul edilen “Doğa Üzerine” (Physica) kitabının bilinen tek kopyasına ilişkin fragmanlar olduğu katılaştı. Carlig, bu süreci Rönesans periyodundaki büyük metin keşiflerine benzetiyor.
Filozofun kendi sesinden felsefi derinlik
Keşif süreci 2017’de başlasa da, asıl teknik tahliller 2021 yılında sürat kazandı. Uzmanlar, metnin üslubu ve anlatım stili üzerinde yaptıkları stilistik incelemelerle bu dizelerin Empedokles’e ilişkin olduğunu tescilledi. Bu buluşa kadar filozofun fikirlerini ekseriyetle Aristoteles yahut Platon üzere isimlerin dolaylı anlatımlarından biliyorduk. Artık ise birinci sefer, Empedokles’in kendi cümleleri aracılığıyla fikir dünyasına direkt bir pencere açıldı.
Yeni ortaya çıkan dizeler, koku ve görme duyusu üzere algı sistemlerine dair bilimsel teorilere odaklanıyor. Metinler, Empedokles’in kendisinden sonra gelen Demokritos üzere atomcu düşünürler üzerindeki tesirini de gözler önüne serdi. Hatta Romalı filozof Lucretius ve oyun müellifi Aristofanes’in yapıtlarında bile bu dizelerin izlerine rastlamak mümkün.
Modern bilime ışık tutan antik elementler
Empedokles’in bakış açısı, bugün için bile epey ileri görüşlü ve bütüncül özellikler taşıyor. Homeros’tan esintiler taşıyan bu dizelerde, yeryüzündeki tüm varlıkların tıpkı temel elementlerden oluştuğu vurgulanıyor. Sevgi ile birleşen ve nefret ile birbirinden ayrılan bu elementler, kainatın bitmek bilmeyen döngüsünü oluşturuyor. İnsanı cihanın merkezine değil, bütünün küçük bir kesimi olarak konumlandıran bu dünya görüşü, çağdaş bilimin temellerini asırlar öncesinden selamlıyor.
