Vücudun kendi savunma sisteminin insülin üreten hücrelere savaş açması, Tip 1 diyabetin temelinde yatan en büyük mahzur. Bilim dünyası yıllardır bu yanılgılı saldırıyı durdurmak için nakil usullerini denese de, bağışıklık sisteminin yabancı hücreleri reddetmesi süreci her seferinde çıkmaza soktu.
Ancak fareler üzerinde gerçekleştirilen yeni bir çalışma, savunma sistemini büsbütün baskılamak yerine onu “ikna etmeyi” başaran bir prosedür sunuyor. Stanford Üniversitesi araştırmacıları liderliğinde yürütülen bu deneyde, deneklerin ömür uzunluğu ağır ilaçlar kullanmasına gerek kalmadan hastalığın seyrini bilakis çevirecek bir yol izlendi.
Nakledilen sağlıklı hücrelerin beden tarafından birer düşman üzere görülmesini engellemek için geliştirilen bu teknik, alıcının bünyesinde “karma” bir yapı kuruyor. Bu yolda, dışarıdan gelen insülin hücrelerinin bedenin bir parçasıymış üzere kabul edilmesi hedefleniyor. Böylelikle bağışıklık sistemi, nakil sonrası akına geçmek yerine yeni hücrelerle ahenk içinde yaşamayı öğrenebiliyor.
Kemik iliğinde kurulan yeni barış dengesi
Çalışmanın en kritik evresi, bağışıklık sistemini kökten değiştiren kemoterapi üzere ağır formüller yerine çok daha nazik bir yolun tercih edilmesi. Araştırmacılar, düşük doz radyasyon ve özel bir ilaç karışımı kullanarak kemik iliğindeki kök hücre yuvalarını temizledi. Akabinde tıpkı donörden hem kemik iliği kök hücreleri hem de insülin üreten hücreler alıcıya aktarıldı. Bu sayede donörden gelen hücreler kemik iliğine yerleşerek yeni beyaz kan hücrelerini üretmeye başladı.
Oluşan bu yeni ve hibrit savunma çizgisi, nakledilen hücreleri yabancı birer istilacı olarak değil, bedenin kendi dokusu olarak tanıyor. En dikkat alımlı gelişme ise, insülin hücrelerine saldırmaya programlanmış agresif hücrelerin bu süreçte sistemden ayıklanması. Yaklaşık 12 günlük bir hazırlığın akabinde farelerin, 20 hafta sonra bile rastgele bir dış müdahaleye gerek duymadan kendi insülinlerini üretmeye devam ettiği gözlemlendi.
Elde edilen bu umut verici sonuçların insan tedavi süreçlerine aktarılması için hala aşılması gereken kıymetli basamaklar kelam konusu. Fareler üzerinde muvaffakiyet sağlayan kimi antikorların beşerler için şimdi onaylanmamış olması bu mahzurların başında. Ayrıyeten, kemirgenlerin kısa hayat müddetlerinde kurulan bu hassas istikrarın insanlarda on yıllar boyunca korunup korunamayacağı büyük bir merak konusu.
Eğer bu biyolojik barış ortamı vakitle bozulursa, nakledilen hücrelerin yine maksat haline gelme riski her vakit mevcut. Tekrar de tıp dünyası, bu çalışmayı diyabetle gayrette son yılların en güçlü ve somut adımlarından biri olarak nitelendiriyor.
