Antarktika’nın uçsuz bucaksız beyazlığı, iklim krizinin tesiriyle yerini yavaş yavaş kara kesimlerine bırakıyor. Bilim insanlarının son öngörüleri, 2300 yılına gelindiğinde kıtada yaklaşık Pennsylvania eyaleti büyüklüğünde buzsuz bir alanın ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.
Bu durum yalnızca coğrafik bir değişim değil, tıpkı vakitte kıta üzerindeki jeopolitik dengelerin sarsılması demek. Bugüne kadar yalnızca buz hudutlarının çekilmesine odaklanan araştırmalar, artık yer kabuğunun üzerindeki devasa yük kalktığında toprağın nasıl üst yanlışsız “esneyeceğini” de hesaba katıyor. Nature Climate Change mecmuasında yayımlanan yeni bir çalışma, buzların altından çıkacak bu yeni toprakların memleketler arası muahedeleri sarsacak kadar pahalı maden rezervlerini barındırdığını gösterdi.
University of California’dan jeofizikçi Erica Lucas ve takımı; yer kabuğunun hareketlerini, deniz düzeyindeki değişimleri ve buz kütlesinin çekim gücü azaldığında toprağın nasıl yükseleceğini kapsayan ayrıntılı bir simülasyon hazırladı. Çalışma; buzun altındaki dağların, vadilerin ve hatta volkanların gün yüzüne çıkmasıyla birlikte ülkelerin bölgedeki maden potansiyeline olan iştahının artacağını öngörüyor. Buzların en süratli eridiği senaryoda, yaklaşık 120 bin kilometrekarelik bir alanın erişilebilir hale gelmesi bekleniyor. Bu ölçü yalnızca bir toprak kazanımı değil, birebir vakitte stratejik bir kaynak rekabetine kapı aralıyor.
Buzun altındaki hazine ve diplomatik sınav
Buzsuz kalacağı iddia edilen bu bölgelerin altında bakır, altın, gümüş, demir ve platin üzere sanayi için kritik değere sahip güçlü maden yataklarının bulunduğu biliniyor. Bilhassa Arjantin, Şili ve Birleşik Krallık’ın hak argüman ettiği toprakların bu maden birikintilerinin merkezinde yer alması dikkat alımlı. Mevcut Antarktika Antlaşması, kıtada ticari madencilik faaliyetlerini kesin bir lisanla yasaklıyor ve sadece bilimsel araştırmalara müsaade veriyor. Lakin madenlere erişim kolaylaştıkça, bu katı kuralların korunup korunmayacağı büyük bir soru işareti.
Antarktika Antlaşması’nın etraf protokolü için birinci gözden geçirme fırsatı 2048 yılında doğacak. Uzmanlar, o gün geldiğinde kaynaklara ulaşma isteği ile çevreyi müdafaa gayreti ortasında sert bir çekişme yaşanacağını düşünüyor. Kimi hukukçular, kıtanın hala çok kuvvetli bir çalışma ortamı sunması nedeniyle bu değişimin çabucak büyük bir yönetimsel krize yol açmayacağını savunsa da yasal çerçevenin üzerindeki baskı her geçen gün artıyor. Tahminen de bu büyük dönüşüm, devletleri kaynakları yağmalamak yerine çevreyi korumak için daha sıkı bir iş birliğine zorlayan bir sürece dönüşür.
