Gökbilimciler, Güneş Sistemi dışında ömür arayışı listesinin başına yerleşebilecek, heyecan verici bir keşfe imza attı. Dünyamıza 20 ışık yılından daha az bir uzaklıkta, Gemini takımyıldızında bulunan bu yeni öte gezegene GJ 251c ismi verildi.
Ana yıldızının yaşanabilir bölgesinde dönen gezegen, kütle olarak Dünya’nın dört katına sahip olduğu için, gezegenimizden daha büyük ve daha kütleli kayalık gezegenleri tanımlayan “Süper-Dünya” sınıfında yer alıyor. Penn State Üniversitesi’nden astronomi profesörü Suvrath Mahadevan, “GJ 251c’de şimdi bir atmosfer yahut hayat varlığını doğrulayamasak da, gezegen gelecekteki keşifler için umut verici bir amaç teşkil ediyor” diyor. Bu uzaklıkta ve “Goldilocks bölgesi” olarak da bilinen yaşanabilir bölgede yer alan GJ 251c, yüzeyinde sıvı suyun bulunması için ülkü şartlara sahip üzere görünüyor.
GJ 251c’nin keşfi, yirmi yılı aşkın müddettir yapılan müşahedelerin ve global teleskoplardan gelen arşiv datalarının titizlikle tahlil edilmesiyle mümkün oldu. Gökbilimciler, gezegenin kütleçekiminin neden olduğu yıldızın hafif “yalpalamasını” inceleyen radyal sürat sistemini kullandı.
Sistemde aslında 2020 yılında keşfedilen GJ 251b isimli diğer bir gezegen daha bulunuyor. Lakin takım, Yaşanabilir Bölge Gezegen Bulucu (HPF) spektrografından elde edilen yüksek hassasiyetli müşahedeleri kullanarak, her 54 günde bir yörüngesini tamamlayan, dört Dünya kütlesinde yeni bir sinyal tespit etti. Bu ikinci gezegen sinyali, Arizona’daki WIYN teleskobundaki NEID spektrografı ile yapılan ölçümlerle de doğrulandı.
Yeni gezegenler keşfetmek: Sanıldığı kadar kolay değil
Gezegen tespiti kulağa kolay gelse de, gerçekte bu, yıldızın kendi aktivitesinden kaynaklanan gürültülü art plan (asteroseismik aktivite) nedeniyle son derece şiddetli bir iş. Mahadevan, bu durumu “köpüren, manyetosferik bir yıldız yüzeyinden gelen hafif sinyalleri ortaya çıkarmak” olarak tanımladı.
Ancak GJ 251c’nin avantajlarına karşın, yıldızı, yani GJ 251 hala en büyük soru işareti olarak görülüyor. Güneşimizin kütlesinin yalnızca %36’sı olan bu yıldız bir kırmızı cüce olarak tanımlanıyor. Kırmızı cüceler, yaşanabilir bölgelerinde çok sayıda kayalık gezegene konut sahipliği yapsalar da, sistemsiz olarak fırlattıkları güçlü parlamalarla ünlü. Bu parlamalar, vakitle bir gezegenin atmosferini yok edebilecek güce sahip. Bu nedenle birtakım gökbilimciler, kırmızı cücelerin etrafındaki Dünya gibisi gezegenlerin yaşanabilir bir ortam oluşturma ihtimaline kuşkuyla yaklaşıyor.
Ancak GJ 251c’nin kıymetli bir avantajı yıldızının, öbür kırmızı cücelere nazaran biraz daha büyük kütleli ve daha sıcak olmasından ötürü yaşanabilir bölgesinin daha uzakta yer alması olarak görülüyor. Bu durum, GJ 251c’nin yıldızından, atmosferini yok edebilecek en makûs parlamalardan bile kaçınabilecek kadar uzakta olabileceği manasına geliyor. Şayet gezegen kalın bir atmosfere ve güçlü bir manyetik alana sahipse, yıldız rüzgarının tesirine karşı koyabilir.
Mahadevan, gezegeni “atmosferik ömür imzası arayışında en yeterli adaylardan biri” olarak tanımlasa da, bu özelliklerini doğrulamak için yeni jenerasyon teknolojilere muhtaçlık duyulacak. James Webb Uzay Teleskobu (JWST) bu vazifeye biraz uzakta kalabilirken, 2040’larda fırlatılması planlanan yeni bir devasa uzay teleskobunun GJ 251c’nin tam özelliklerini ortaya çıkarması bekleniyor.
