Londra’nın kalabalık caddelerinin ve görkemli binalarının altında, çağdaş metro çizgilerinin çok daha ötesinde gizemli bir dünya uzanıyor. Kentin parke taşlarının ve her gün binlerce kişinin geçtiği kaldırımların derinliklerinde, antik bir ırmak sistemi sessizce akıyor. Viktorya devri mühendislerinin ve kent planlamacılarının tüm eforlarına karşın tabiat, bu yeraltı dehlizlerinde kendi yolunu bulmaya devam ediyor.
Londra’nın 18. ve 19. yüzyıllardaki devasa büyüme atağı sırasında, yaklaşık 21 ırmak ve dere yerin altına hapsedilerek adeta unutulmaya terk edildi. Bugün bu kayıp suların birçok ya Thames Nehri’ne ya da kentin doğusundaki Lea Nehri’ne karışıyor. Kimileri devasa kanalizasyon ağının bir kesimi haline gelse de, kimisi hala parkların kuytu köşelerinde yahut ıssız art sokaklarda varlığını hissettiriyor.
Şehrin hafızasından silinen dev: Fleet Nehri
Bu yeraltı şebekesinin en büyüğü ve en bilineni kuşkusuz Fleet Nehri. Kuzeydeki zirvelerden doğup Blackfriars Köprüsü yakınlarında Thames ile buluşan bu su yolu, bir vakitler Londra’nın can damarıydı. Roma devrinde küçük gemilerin yük taşıyabileceği kadar derin ve geniş olan ırmak, kıyısına kurulan köprülerle kente hayat veriyordu.
Londra’nın sessiz anlarında, Camden’daki Prince Albert isimli yerin önündeki bir rögardan hala Fleet’in akış sesi duyulabiliyor. Kentin altında yalnızca Fleet değil, çok daha pak bir geçmişe sahip olan Tyburn Nehri de akıyor. Buckingham Sarayı’nın ve Westminster’ın derinliklerinden geçen bu ırmak, bir vakitler içme suyu sağlanacak kadar berrak akıyordu.
Belki de bu yeraltı ırmaklarının en değişik manzarası Sloane Square metro istasyonunda karşımıza çıkıyor. Peronda beklerken başınızı üst kaldırdığınızda, tavandan geçen devasa yeşil bir boru görüyorsunuz. Bu borunun içinde Westbourne Nehri akıyor. 1860’larda istasyon inşa edilirken ırmağın yolunu kesmemek için tasarlanan bu yapı, İkinci Dünya Savaşı’ndaki hava ataklarında hasar almasına karşın hala ayakta.
Zaman vakit bu ırmakları tekrar gün yüzüne çıkarma yahut onları binalar için bir ısı kaynağı olarak kullanma fikirleri ortaya atılıyor. Lakin bu projeler şimdilik tozlu raflarda kalmış durumda.
