Elektrikli araçlar, sıfır egzoz emisyonu vaadiyle ekseriyetle etraf dostu bir seçenek olarak pazarlanmış olsa da, Duke Üniversitesi’nden bilim insanlarının yürüttüğü kapsamlı bir tahlil, bu algıyı sarsacak bilgiler ortaya koydu. Araştırmacılar, EV’lerin bir aracın üretimi, montajı, pil üretimi ve yakıt üretimi dahil olmak üzere tüm hayat döngüsü boyunca iklim üzerindeki tesirini inceleyen bir model kullandı.
Elde edilen sonuçlara nazaran, pille çalışan elektrikli araçlar birinci iki yıllık kullanım ömürlerinde, akaryakıtlı yahut dizel muadillerine nazaran yüzde 30 daha fazla karbondioksit emisyonu üretiyor. Bu bulgu, yeni bir elektrikli araç satın almanın iklim üzerindeki birinci tesirinin, çok yakıt tüketen bir arabası tercih etmekten bile daha yüksek olduğu manasına geliyor.
Peki bu fark nereden kaynaklanıyor?
Elektrikli arabaların en büyük çevresel maliyeti, bataryalarında kullanılması gereken lityumun çıkarılması ve işlenmesi aşamasından geliyor. Lityum, Avustralya, Şili ve Çin üzere ülkelerden çıkarılıyor ve bu madencilik süreci büyük ölçüde güç ve su tüketiyor. Kuzey Arizona Üniversitesi’nden baş müellif Dr. Pankaj Sadavarte, Daily Mail’e yaptığı açıklamada, “Lityum madenciliği ve pil üretiminin, birinci yılda araç başına toplam CO2 emisyonlarının yaklaşık yüzde 50’sine katkıda bulunduğunu bulduk” dedi.
Daha evvel yapılan araştırmalar da, elektrikli bir araba üretmenin, akaryakıtlı bir arabaya nazaran yüzde 70’e kadar daha fazla emisyon ürettiğini ortaya koymuştu. Bu, elektrikli araçların etraf dostu olabilmesi için on binlerce km sürülmesi gerektiği manasına geliyor.
Üçüncü yılda durum büsbütün değişiyor
Neyse ki, bu olumsuz başlangıç uzun sürmüyor. Çalışmaya nazaran, üçüncü yıl prestijiyle durum tam bilakis dönüyor ve elektrikli araçlar, içten yanmalı rakiplerine nazaran çevresel avantaj sağlamaya başlıyor.
Uzmanlar, elektrikli araçların tipik 18 yıllık bir kullanım ömrü boyunca kümülatif CO2 emisyonlarında değerli bir azalma sağladığını kabul ediyor. Ortak muharrir Dr. Drew Shindell, “Hem iklim hem de hava kalitesi göz önüne alındığında, içten yanmalı araçlar elektrikli araçlara nazaran yaklaşık 2-3 kat daha fazla hasara yol açıyor” diyor.
Araştırmacılar, kirliliğin ekonomik ve toplumsal maliyetini hesaplayarak da bir karşılaştırma yaptı. Bu karşılaştırmaya nazaran benzinli/dizel araçlar etrafa her yıl yaklaşık 1.605 dolar kıymetinde ziyan verirken, elektrikli araçlar ise kullanım ömrü boyunca her yıl yalnızca 629 dolar pahasında hasara yol açıyor. Hatta, araç sırf kömür yakılarak üretilen güçle şarj edilse bile, elektrikli aracın yol açtığı hasar sırf 815 dolar kıymetine kadar yükseliyor ve bu bile akaryakıtlı yahut dizel bir aracın yarısına anca ulaşıyor.
Ancak Dr. Sadavarte, aracınızı daha az kullandığınızda, daha düşük emisyon düzeyleri nedeniyle bir elektrikli aracın fosil yakıtla çalışan rakiplerinden daha yeterli performans göstermesinin daha uzun süreceğini belirtiyor.
Emisyonsuz değil, egzozsuz: Göz arkası edilen kirlilik kaynakları
Araştırma, elektrikli araçların egzozdan sıfır emisyon saldığı gerçeğine karşın, teknik olarak “emisyonsuz” olmadıklarını da belirtiyor. Southampton Üniversitesi’nden yapılan bir öbür araştırma, elektrikli araçlarda yaygın olarak kullanılan fren balatalarının, dizel egzoz dumanlarından daha toksik emisyonlar ürettiğini buldu.
İnsan saçının çapından 30 kat daha küçük olan bu parçacıklar, akciğerlerin en hassas dokularına kadar ulaşabiliyor. Elektrikli araçlar, bataryaları nedeniyle daha ağır oldukları için fren yaptıklarında daha fazla “egzoz dışı kirlilik” (fren ve lastik aşınmasından kaynaklanan) üretme eğiliminde oluyorlar.
Ayrıca, Finlandiya’daki Turku Üniversitesi’nde yapılan bir çalışma, elektrikli araç şoförlerinin ortalama olarak akaryakıtlı yahut dizel araç sahibi olan şoförlere nazaran daha büyük bir karbon ayak izine sahip olduğunu gösteriyor. Araçları daha az emisyon üretse de, güçlü elektrikli araç şoförlerinin lüks hayat usulleri, genel olarak iklim değişikliğine daha fazla katkıda bulundukları manasına geliyor.
Bu çalışmaların ortak sonucu, elektrikli araçların uzun vadede katiyen daha etraf dostu olduğu lakin pil üretimi ve ömür stili üzere faktörler nedeniyle, etrafa olan toplam tesirlerinin birinci yıllarda beklenenden daha yüksek olduğu…
